દેશભરની જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોમાં હાલ કોઈ દાવા વગરની કુલ ૬૭ હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુની થાપણો લાવારિસ હાલતમાં પડી છે. નિયમો અનુસાર જો કોઈ બેંક ખાતામાં સતત બે વર્ષ સુધી કોઈ નાણાકીય વ્યવહાર ન થાય તો તેને નિષ્ક્રિય ગણવામાં આવે છે, અને જો ૧૦ વર્ષ સુધી કોઈ લેવડ-દેવડ ન થાય તો તે ખાતાની રકમને બિનદાવાકૃત (અનક્લેમ્ਡ) જાહેર કરીને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (આરબીઆઈ) ના 'ડિપોઝીટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ ફંડ'માં ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવે છે. આ આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોમાં ૫૮,૩૩૦ કરોડ અને ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોમાં ૮,૬૭૩ કરોડ રૂપિયા બિનવારસુ તરીકે જમા થયેલા છે.
આ ગંભીર સમસ્યાની અસરો ગુજરાતમાં પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે, જ્યાં રાજ્યના અંદાજે ૭૮ લાખ જેટલા બેંક ખાતાઓમાં રૂા. ૨૮૩૬ કરોડની માતબર રકમ વર્ષોથી ફસાઈ રહી છે અને આ નાણાં પરત મેળવવા માટે હજુ સુધી કોઈએ દાવો કર્યો નથી. સરકાર અને બેંકો દ્વારા આ રકમ તેના સાચા માલિકો સુધી પહોંચાડવા માટે વિશેષ અભિયાનો અને જિલ્લા કક્ષાએ શિબિરોનું આયોજન કરવામાં આવે છે, પરંતુ જટિલ અને લાંબી કાર્યવાહીના કારણે અરજદારોને બેંકોના ધક્કા ખાવા પડે છે, જેના લીધે આ મહત્ત્વપૂર્ણ અભિયાનને જોઈએ તેવો સંતોષકારક પ્રતિસાદ સાંપડી રહ્યો નથી.
નાગરિકો પોતાની કે પોતાના સ્વજનોની આ અટવાયેલી રકમ સરળતાથી પરત મેળવી શકે તે માટે સરકારે 'ઉદગમ પોર્ટલ' પણ શરૂ કર્યું છે, જેના માધ્યમથી બિનદાવા પાત્ર રકમની ચોક્કસ માહિતી મેળવી શકાય છે. આ રકમ પાછી મેળવવા માટે ખાતાધારકે સંબંધિત બેંક શાખા કે પોર્ટલ પર જઈને પોતાનું કેવાયસી (KYC) અપડેટ કરાવવું અનિવાર્ય છે, જ્યારે ખાતાધારકના મૃત્યુના કિસ્સામાં વારસદારે મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર અને જરૂરી કેવાયસી દસ્તાવેજો રજૂ કરીને માત્ર એકાદ સપ્તાહ જેટલા ટૂંકા સમયમાં આ નાણાં મેળવી શકે છે.
