વર્ષ ૨૦૨૬ના પ્રથમ નવ મહિનામાં ભારતીય AI સ્ટાર્ટઅપ્સે ૮૧ રાઉન્ડમાં ૧.૬ અબજ ડોલરનું ભંડોળ એકત્ર કર્યું છે, જે ગત વર્ષના ૬૭૭ મિલિયન ડોલર કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધુ છે. જો કે, આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે ફંડિંગ રાઉન્ડની સંખ્યામાં ૪૩%નો ઘટાડો નોંધાયો છે અને ફંડ મેળવનાર કંપનીઓની સંખ્યા પણ ઘટીને ૭૦ થઈ ગઈ છે. આ કુલ ભંડોળનો આશરે ૭૨% હિસ્સો માત્ર ચાર મોટી કંપનીઓ (નેયસા, સરવમ, યોટા અને ઇમર્જન્ટ) ના ખાતામાં ગયો છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો આ મોટા રોકાણોને બાદ કરવામાં આવે તો એકંદરે AI ક્ષેત્રે ફંડિંગમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હોત, જે દર્શાવે છે કે રોકાણકારો હવે માત્ર મજબૂત પાયા ધરાવતી ગણતરીની કંપનીઓ પર જ દાવ લગાવી રહ્યા છે.
આ ફંડિંગ બૂમ પાછળનો મુખ્ય આધાર AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ફાઉન્ડેશનલ મોડેલ્સ છે, જેમાં કુલ ફંડિંગના ૭૫% એટલે કે ૧.૨ અબજ ડોલર રોકાયા છે. બ્લેકસ્ટોન, એચસીએલ ટેક્નોલોજીસ, એનવીડિયા અને સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યુટ જેવા દિગ્ગજ રોકાણકારો હવે ક્લાઉડ, કમ્પ્યુટિંગ અને હાઇ-ડેન્સિટી ક્લસ્ટર્સ જેવી ટેક્નોલોજી પાછળ મોટા પાયે નાણાં ઠાલવી રહ્યા છે. આ સિસ્ટમ્સને ચલાવવા માટે ખાસ એન્જિનિયરિંગ કૌશલ્યની જરૂર પડે છે. બીજી તરફ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, હેલ્થકેર અને એનર્જી જેવા ક્ષેત્રો માટે AI એપ્લિકેશન્સ બનાવતી કંપનીઓને ફંડ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે અને વર્ટિકલ AI એપ્લિકેશન્સનું ફંડિંગ ઘટીને માત્ર ૪૧ મિલિયન ડોલર રહી ગયું છે.
સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે માત્ર ભંડોળ એકત્ર કરવું જ નહીં, પરંતુ પેઇંગ કસ્ટમર્સ (ચૂકવણી કરતા ગ્રાહકો) શોધવા પણ એક મોટો પડકાર બની ગયો છે. ભારતીય ઉદ્યોગો પાઇલટ પ્રોજેક્ટ્સ તો ઉત્સાહપૂર્વક શરૂ કરે છે, પરંતુ વાસ્તવિક ઓર્ડર આપવા માટે લાંબો સમય લગાડે છે, જેના કારણે સ્ટાર્ટઅપ્સનો કિંમતી સમય બરબાદ થાય છે. ઉદ્યોગના અગ્રણીઓ માને છે કે જે સ્ટાર્ટઅપ્સ ચોક્કસ ઉદ્યોગની જટિલ સમસ્યાઓને સમજે છે, પોતાના ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે અને વર્તમાન સિસ્ટમ્સમાં સરળતાથી ફિટ થઈ શકે તેવા પ્રોડક્ટ્સ બનાવે છે, ભવિષ્યમાં તેઓ જ બજારમાં ટકી શકશે અને સફળતા પ્રાપ્ત કરશે.
