સનાતન ધર્મમાં દેવઉઠી અગિયારસના આગલા દિવસે કે આસપાસ યોજાતા તુલસી વિવાહનું ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ ઊંડું મહત્વ છે. આ ઉત્સવ માત્ર એક ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ તે સૃષ્ટિમાં શુભતા અને સમૃદ્ધિના પુનરાગમનનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. સ્કંદ અને પદ્મ પુરાણમાં વર્ણવ્યાનુસાર, તુલસી માતા એ લક્ષ્મીજીનું સ્વરૂપ છે અને તે ભગવાન વિષ્ણુને અત્યંત પ્રિય છે, જેના વિના કોઈપણ પૂજા અધૂરી ગણાય છે. તુલસી વિવાહને લક્ષ્મી-નારાયણના દિવ્ય મિલન તરીકે જોવામાં આવે છે, જે સંસારમાં ધર્મ, સમર્પણ અને સૌભાગ્યની પુનઃસ્થાપના કરે છે. આ વ્રત અને પૂજાના પ્રભાવથી વિવાહિત જીવનમાં પ્રેમ અને સ્થિરતા આવે છે, તેમજ અવિવાહિત યુવક-યુવતીઓને યોગ્ય જીવનસાથીના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
તુલસી વિવાહના આ પવિત્ર ઉત્સવની તૈયારીઓ સવારથી જ સ્નાન અને પૂજાસ્થળની શુદ્ધિ સાથે શરૂ થઈ જાય છે. પૂજા માટે જરૂરી સામગ્રીઓમાં ભગવાન વિષ્ણુનું ચિત્ર અથવા શાલિગ્રામ શિલા, તુલસીનો છોડ, પીળા અને લાલ વસ્ત્ર, શેરડી, નારિયેળ, ફૂલ, સુહાગની સામગ્રી જેવી કે સિંદૂર, બંગડીઓ અને ચાંદલો વિશેષરૂપે સામેલ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત ધૂપ, દીવો, પાન-સોપારી, પંચામૃત, ચોખા, હળદર-કુમકુમ, કળશ અને રેશમી દોરાની પણ આવશ્યકતા રહે છે. પૂજા દરમિયાન વિધિવત રીતે તુલસીના છોડને શણગારીને ભગવાન શાલિગ્રામ સાથે તેમના લગ્ન કરાવવામાં આવે છે અને ઘરમાં મંગળ કાર્યોની શુભ શરૂઆત કરવામાં આવે છે.
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર વર્ષ ૨૦૨૬માં તુલસી વિવાહ આગામી ૨૧ નવેમ્બર, શનિવારના રોજ મનાવવામાં આવશે, જ્યારે કેટલાક ક્ષેત્રોમાં આ ઉત્સવ દેવઉઠી એકાદશીથી લઈને કાર્તિક પૂર્ણિમા સુધી પાંચ દિવસ સુધી ધામધૂમથી ઉજવાય છે. આ શુભ દિવસે પૂજા માટેના શ્રેષ્ઠ મુહૂર્તની વાત કરીએ તો, સાંજે ૫:૦૦ વાગ્યાથી ૭:૦૦ વાગ્યા સુધીનો સમય અત્યંત ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, સવારે ૪:૦૦ થી ૫:૦૦ વાગ્યા સુધીનો બ્રહ્મ મુહૂર્ત અને બપોરે ૧૧:૦૦ થી ૧૨:૦૦ વાગ્યા સુધીનો અભિજીત મુહૂર્ત પણ પૂજા-અર્ચના માટે ખૂબ જ ફળદાયી સાબિત થશે.
