દીવાળીના તહેવાર દરમિયાન પ્રદૂષણના સ્તરને લઈને સરકારી પ્લેટફોર્મ 'સમીર' એપ અને અન્ય ખાનગી એપ્લિકેશન્સ પર દેખાતા AQIના આંકડાઓમાં ઘણો તફાવત જોવા મળ્યો હતો, જેના કારણે નાગરિકોમાં મૂંઝવણ અને સરકારી ડેટા સામે સવાલો ઉઠ્યા હતા. આ આલોચનાઓનો જવાબ આપતા CPCBએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે NAQI એ માત્ર ત્વરિત આંકડા દર્શાવવા માટે નહીં, પરંતુ હવાની ગુણવત્તા અને તેના સ્વાસ્થ્ય પર થતી અસરોની અસરકારક માહિતી આપવા માટેનું એક વૈજ્ઞાનિક સાધન છે. આ મોડેલ સેકન્ડ-બાય-સેકન્ડના બદલાવને બદલે લાંબા સમય સુધી પ્રદૂષણના સંપર્કમાં રહેવાથી સ્વાસ્થ્ય પર થતી અસરોને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યું છે.
CPCBની પદ્ધતિ અનુસાર, AQIની ગણતરી ૨૪ કલાક કે ૮ કલાકના સરેરાશ ડેટાના આધારે થાય છે, જેથી ફટાકડા ફોડવા જેવી ક્ષણિક અને અસ્થાયી પ્રદૂષણની ઘટનાઓથી તાત્કાલિક આંકડાઓમાં મોટો ઉછાળો ન આવે. બોર્ડે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અત્યંત પ્રદૂષિત સમયગાળા દરમિયાન, ખાસ કરીને દીવાળીની રાત્રે, અમુક સેન્સર પર આવતા ડેટા ગેપ ૨૪ કલાકની સરેરાશ ગણતરીમાં અવરોધરૂપ ન બને તે માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મુજબ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, NAQI નું મહત્તમ સ્તર ૫૦૦ સુધી જ મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું છે કારણ કે વૈશ્વિક સ્તરે પણ ૫૦૦ કે તેથી વધુનો આંકડો 'ગંભીર' (Severe) શ્રેણીમાં જ ગણવામાં આવે છે અને તેનાથી ઉપર આંકડા લંબાવવાથી સ્વાસ્થ્ય સંબંધી માહિતીમાં કોઈ વિશેષ ફેરફાર થતો નથી.
ખાનગી અને વૈશ્વિક એપ્સ દ્વારા વધુ AQI બતાવવાના કારણો સ્પષ્ટ કરતા CPCBએ જણાવ્યું કે આવી સંસ્થાઓ ઓછી કિંમતના સેન્સર અને અલગ ગણતરીની પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં ડેટા ક્વોલિટી એશ્યોરન્સ મર્યાદિત હોય છે. સરકારી સંસ્થાઓ રાષ્ટ્રીય ધોરણો (NAAQS, 2009) મુજબ ચકાસેલા અને ગુણવત્તાયુક્ત ૨૪ કલાકના સરેરાશ ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે ખાનગી એપ્સ તાત્કાલિક કલાકદીઠ આંકડાઓ દર્શાવે છે. CPCBએ ડેટા છુપાવવાના કે છેતરપિંડીના તમામ આરોપોને નકારી કાઢતા જણાવ્યું છે કે આ તફાવત માત્ર માપણીની પદ્ધતિઓ અને ટેકનોલોજીનો ફરક છે, અને દેશે પોતાની એર ક્વોલિટી મોનિટરિંગ ક્ષમતામાં પણ મોટો વધારો કર્યો છે.
