પૃથ્વીની સપાટીના ૭૦ ટકાથી વધુ ભાગને આવરી લેતા મહાસાગરો આજે પણ રહસ્યોથી ભરેલા છે, જ્યાં સૂર્યના કિરણો પણ પહોંચી શકતા નથી. ચંદ્ર અને મંગળની સફળ ખોજ કર્યા બાદ હવે ભારત પૃથ્વીના સૌથી અજાણ્યા અને પડકારજનક ક્ષેત્ર એટલે કે દરિયાના તળિયે પહોંચવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ચેન્નાઈ સ્થિત નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ઓશન ટેક્નોલોજી (NIOT) દ્વારા વિકસિત 'મત્સ્ય-૬૦૦૦' સબમર્સિબલ દ્વારા વૈજ્ઞાનિકો લગભગ ૬,૦૦૦ મીટરની ઊંડાઈએ આવેલા અબાયલ ઝોન (abyssal region) માં પ્રવેશ કરશે. આ અત્યંત ઊંડાણમાં પાણીનું દબાણ સપાટી કરતા ૬૦૦ ગણું વધારે હોય છે અને તાપમાન ઠંડાગાર હોય છે, છતાં ત્યાં અદ્ભુત દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જે વૈજ્ઞાનિકો માટે સંશોધનની અખૂટ તકો પૂરી પાડે છે.
આ મહત્વાકાંક્ષી મિશન માટે ખાસ તૈયાર કરાયેલ 'મત્સ્ય-૬૦૦૦' વાહન અદભુત ટેક્નોલોજીનું ઉદાહરણ છે, જેના ટાઇટેનિયમ એલોયથી બનેલા ૨.૨૬ મીટર વ્યાસના અને ૮૦ મિલીમીટર જાડા પેસેન્જર સ્ફિયરમાં ત્રણ ક્રૂ મેમ્બર્સ બેસી શકશે. આ સ્ફિયરને ઇસરો (ISRO) ના સહયોગથી અત્યંત ભારે દબાણ સહન કરી શકે તે રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. તામિલનાડુના કટ્ટુપલ્લી ખાતે આ વાહનના સફળ માનવરહિત પરીક્ષણો પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે, જે ભારતની મજબૂત વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતા દર્શાવે છે. આ સબમર્સિબલ ૧૨ કલાકના સામાન્ય ઓપરેશનલ સમય સાથે સજ્જ છે અને કટોકટીના સંજોગોમાં ૯૬ કલાક સુધી ચાલે તેવી લાઈફ-સપોર્ટ સિસ્ટમ ધરાવે છે, જે પ્રવાસીઓની સુરક્ષાની સંપૂર્ણ ખાતરી આપે છે.
માત્ર રેકોર્ડ બનાવવાનો જ નહીં, પરંતુ આ મિશન પાછળ મોટા આર્થિક અને વૈજ્ઞાનિક હેતુઓ પણ જોડાયેલા છે. સમુદ્રના તળિયે ફેલાયેલા પોલિમેટલિક નોડ્યુલ્સમાં મેંગેનીઝ, નિકલ, કોબાલ્ટ અને કપર જેવા મૂલ્યવાન ખનિજો ભરેલા છે, જે બેટરી ઉત્પાદન અને ગ્રીન એનર્જી ટેક્નોલોજી માટે અત્યંત આવશ્યક છે. આ ઉપરાંત, હાઇડ્રોથર્મલ સલ્ફાઇડ ડિપોઝિટ્સ અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિના અભ્યાસથી પૃથ્વીના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રહસ્યો અને અન્ય ગ્રહો પર જીવનની સંભાવનાઓ વિશે મોટી માહિતી મળી શકશે. યુએસ, ચીન, રશિયા, ફ્રાન્સ અને જાપાન જેવા દેશો પછી હવે ભારત પણ ૬,૦૦૦ મીટર કે તેથી વધુ ઊંડાણ સુધી માનવીને મોકલવાની ક્ષમતા ધરાવતા વિશિષ્ટ દેશોની વૈશ્વિક ક્લબમાં સામેલ થવા તરફ અગ્રેસર છે.
