ભારતમાં વાયુ પ્રદૂષણ માત્ર આરોગ્ય જ નહીં, અર્થતંત્ર અને બિઝનેસ માટે પણ મોટો આર્થિક બોજ બની રહ્યો છે

ભારતનાં અનેક શહેરોમાં પ્રદૂષણનું વધતું સ્તર હવે માત્ર મોસમી સમસ્યા મટીને બિઝનેસ જગત માટે એક મોટું અને નિયમિત જોખમ બની ગયું છે. શિયાળાની ઋતુમાં જ્યારે હવાની ગુણવત્તા (AQI) જોખમી સ્તરે પહોંચે છે, ત્યારે લોકો ઘરની બહાર નીકળવાનું ટાળે છે, જેના કારણે રિટેલ સ્ટોર્સ, મોલ અને રેસ્ટોરાંમાં ગ્રાહકોની અવરજવર ઘટી જાય છે. શોપિંગ આઇલ્સ સૂકા રહે છે અને રેસ્ટોરાંના ડાઇન-ઇન બિઝનેસમાં મોટો ઘટાડો નોંધાય છે. જો કે હોમ ડિલિવરીમાં થોડો વધારો થાય છે, પરંતુ તે એકંદર વેચાણ અને ફૂટફોલની ઘટને પૂરੀ કરી શકતો નથી. ખાસ કરીને દિલ્હી-એનસીઆર અને ઉત્તર ભારતના અન્ય વિસ્તારોમાં ગ્રાહકો ખરીદી મોકૂફ રાખતા હોવાથી વેપારીઓને મજબૂર થઈને ડિસ્કાઉન્ટ આપવા પડે છે, જે તેમના નફાના માર્જિન પર ભારે દબાણ ઊભું કરે છે.

આ પ્રદૂષણની સીધી અસર સપ્લાય ચેઈન અને માલસામાનના પરિવહન પર પણ પડે છે. સરકારે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે જૂના વાહનો પર પ્રતિબંધ, ટ્રકોની એન્ટ્રી પર રોક અને આંતરરાજ્ય પરિવહન પર જે નિયંત્રણો મૂક્યા છે તેનાથી ડિલિવરી મોડી થાય છે અને છેવાડાના પરિવહનનો ખર્ચ વધી જાય છે. દિલ્હી જેવા મોટા શહેરોમાં રોજ લાખો ટન માલનું પરિવહન પ્રભાવિત થાય છે, જેની સીધી અસર ફ્રેશ પ્રોડ્યુસ, ખાદ્ય પદાર્થો અને રોજિંદી જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ પર પડે છે. આ ઉપરાંત, દર વર્ષે લાદવામાં આવતા કન્સ્ટ્રક્શન પ્રતિબંધોને કારણે રિયલ એસ્ટેટ જ નહીં પરંતુ સિમેન્ટ, સ્ટીલ, ઈંટો, ટાઇલ્સ અને સેનિટરી વેર જેવા સંબંધિત તમામ ઉદ્યોગો ઠપ થઈ જાય છે. બાંધકામ અટકી જવાથી દૈનિક વેતન મેળવતા કામદારો અને નાના કોન્ટ્રાક્ટરોની રોજીરોટી છીનવાઈ જાય છે અને પ્રોજેક્ટના ખર્ચમાં મોટો વધારો થાય છે.

આ ગંભીર સમસ્યામાંથી કાયમી છુટકારો મેળવવા માટે માત્ર કટોકટીના સમયે લેવાતા પગલાં પૂરતા નથી, પરંતુ આખા વર્ષ દરમિયાન કામ કરે તેવી ક્લીન-એર રણનીતિ અપનાવવાની જરૂર છે. પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટને વધુ બહેતર બનાવવું, કોમર્શિયલ વાહનોને ક્લીન ફ્યુઅલ પર લાવવા, ઇવી ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવવું અને પેરીફેરલ લોજિસ્ટિક્સ હબ્સ ઊભા કરવા જેવા દીર્ઘકાલીન પગલાં લેવા અનિવાર્ય છે. ઉદ્યોગો અને બાંધકામ ક્ષેત્રે કડક નિયમો સાથે વૈજ્ઞાનિક કચરા પ્રક્રિયા અને રિયલ-ટાઇમ ડસ્ટ મોનિટરિંગ અપનાવવું પડશે. કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે વધુ સારો સમન્વય સાધીને બ્લેન્કેટ બેનને બદલે સ્ત્રોત-આધારિત અને વિશિષ્ટ પગલાં લેવાથી પર્યાવરણના લક્ષ્યો પણ સચવાશે અને અર્થતંત્રને થતું કોલેટરલ નુકસાન પણ ઘટાડી શકાશે.