દક્ષિણ સાઇબેરિયાના ટુવા પ્રદેશમાં આવેલી 'ટુન્નુગ ૧' નામની વિશાળ શાહી કબર અથવા કુર્ગન પર સંશોધન કરી રહેલા આંતરરાષ્ટ્રીય પુરાતત્વવિદોની ટીમે એક મોટો ખુલાસો કર્યો છે. બર્ન યુનિવર્સિટી અને મેક્સ પ્લેન્ક ઇન્સ્ટિટ્યુટના પુરાતત્વવિદ્ જીનો કાસપારીના નેતૃત્વમાં થયેલા આ અભ્યાસ મુજબ, આઠમી સદી બીસી (BCE)ની આ કબર અશ્વારોહી સ્કિથિયન સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલી છે. આ ભવ્ય અને વિશાળ દફન સ્થળ પરથી સંશોધકોને ૧૦૦૦ જેટલા કેનાબીસના બીજ મળી આવ્યા છે, જે આજે પણ લગભગ ત્રણ સહસ્ત્રાબ્દી પછી અખંડ સ્થિતિમાં મોજૂદ છે. આ શોધને ઇતિહાસમાં કેનાબીસના નશા તરીકે ઉપયોગના સૌથી જૂના પુરાવા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
આ સંશોધનની સૌથી મોટી સફળતા એ રહી કે વૈજ્ઞાનિકોએ માત્ર બીજ મળવા પર આધાર રાખવાને બદલે મધ્યમ દફનખંડમાંથી મળી આવેલા માનવ વાળના નમૂનાઓની ઉચ્ચ-રિઝોલ્યુશન માસ સ્પેક્ટ્રોમેટ્રી દ્વારા તપાસ કરી. આ વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણમાં વાળના કેરાટિન સ્ટ્રક્ચરમાં કેનાબિનોલ (CBN) અને ટેટ્રાહાઇડ્રોકેનાબીનોલ (THC) ના રાસાયણિક અંશો સ્પષ્ટપણે જોવા મળ્યા છે. આ પુષ્ટિ કરે છે કે કબર સાથે જોડાયેલા લોકોએ જીવંત અવસ્થામાં કેનાબીસના મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રભાવો અથવા નશાનો અનુભવ કર્યો હતો. જો કે, આ છોડ જંગલી જાતિના હતા કે સ્થાનિક સ્તરે એકત્રિત કરાયા હતા અને તેનું સેવન કેવી રીતે થતું હતું તે અંગે હજુ પૂરેપૂરી સ્પષ્ટતા થઈ શકી નથી.
આ દફનવિધિનું સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક પાસું અત્યંત નાટકીય અને રહસ્યમય છે, કારણ કે આ કબરની આસપાસથી ઘોડાઓની બલિદાનના પુરાવા અને માનવ અવશેષો પણ મળી આવ્યા છે. સંશોધકોનું માનવું છે કે આ પ્રકારના ભવ્ય અને ખર્ચાળ અંતિમ સંસ્કારના રિવાજોમાં કેનાબીસનો ઉપયોગ માનસિક શાંતિ કે વિધિગત મહત્વ માટે થતો હશે. આ શોધ માત્ર કેનાબીસના પ્રાચીન ઇતિહાસ પરથી પડદો નથી હટાવતી, પરંતુ પ્રાચીન માનવ સમાજોની ધાર્મિક માન્યતાઓ અને તેમની ઉત્સવ કે શોક શૈલી પર પણ નવો પ્રકાશ ફેંકે છે. ભવિષ્યમાં આ છોડના ડીએનએ (DNA) સિક્વેન્સિંગ દ્વારા પુરાતત્વવિદો આ સંસ્કૃતિ વિશે વધુ રહસ્યો બહાર લાવવાની આશા રાખી રહ્યા છે.
