દિવાળીના આનંદ અને ઉત્સાહ વચ્ચે દેશની રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હી અને ગુજરાતનું મુખ્ય શહેર અમદાવાદ હવાની ગંભીર ગુણવત્તાનો સામનો કરી રહ્યા છે. રવિવારે દિલ્હીમાં હવાની ગુણવત્તાનો સરેરાશ આંક (AQI) ૩૭૬ નોંધાયો હતો, જે 'ખૂબ જ ખરાબ' શ્રેણીમાં આવે છે. સાંજે ફટાકડાના ધડાકા અને દિવાળીના સેલિબ્રેશન બાદ સ્થિતિ વધુ વણસવાની પૂરી શક્યતા છે. શહેરમાં આવેલ ૫૯ મોનિટરિંગ સ્ટેશનો પૈકી ૧૨ સ્થળોએ AQI 'ગંભીર' શ્રેણીમાં નોંધાયો છે, જેમાં જહાંગીરપુરીમાં તો આંક ૪૬૩ સુધી પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ, અમદાવાદમાં પણ ફટાકડાના ભારે ધુમાડાના કારણે વાતાવરણમાં વિઝિબિલિટી ઘટી ગઈ છે અને AQI ૨૫૦ ને વટાવી ગયો છે.
હવાની આ અત્યંત ખરાબ સ્થિતિ પાછળ દિવાળીનું સેલિબ્રેશન, વાહનોનું પ્રદૂષણ અને પરાલી સળગાવવાની ઘટનાઓ જવાબદાર છે. હવામાન નિષ્ણાતો અને સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) ના મતે સોમવારે સ્થિતિ વધુ બગડીને 'ગંભીર' સ્તરે પહોંચી શકે છે. આ ગંભીર પર્યાવરણીય કટોકટીને લઈને રાજકારણ પણ ગરમાયું છે. કૉંગ્રેસના અગ્રણી નેતા રાશિદ અલ્વીએ દિલ્હી સરકાર પર આકરા પ્રહાર કરતા જણાવ્યું હતું કે, પ્રદૂષણનું સ્તર ઉંચું હોવા છતાં ફટાકડા ફોડવા અને વેચવાની મંજૂરી આપવી તે બિનજવાબદારી છે. સરકાર માત્ર વોટ બેંકના રાજકારણમાં વ્યસ્ત છે જ્યારે માસૂમ બાળકો, વડીલો અને અસ્થમાના દર્દીઓ આ ઝેરી હવાના કારણે ગંભીર બીમારીઓનો ભોગ બની રહ્યા છે.
આ ઝેરી અને પ્રદૂષિત હવામાં શ્વાસ લેવાથી માનવ સ્વાસ્થ્ય પર વિપરીત અસરો પડી રહી છે, જેના કારણે હોસ્પિટલોમાં શ્વાસ સંબંધી ઈમરજન્સી કેસો વધવાની દહેશત છે. તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, ૧૫૦ થી વધુ AQI હોય ત્યારે શ્વાસમાં લેવાતી હવા ચાર સિગારેટના ધુમાડા જેટલી નુકસાનકારક સાબિત થાય છે. નાગરિકોને આંખોમાં બળતરા, ગળામાં ઇન્ફેક્શન અને સતત ઉધરસ જેવી સમસ્યાઓ સતાવી રહી છે, જ્યારે હૃદય અને ફેફસાના દર્દીઓ માટે આ સ્થિતિ જીવલેણ બની શકે છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને તબીબોએ વયોવૃદ્ધો, બાળકો અને શ્વાસના દર્દીઓને વહેલી સવારે કે મોડી રાત્રે ઘરની બહાર ન નીકળવાની અને અનિવાર્ય સંજોગોમાં માસ્કનો ઉપયોગ કરવાની ખાસ સલાહ આપી છે.
