રાજકોટ શહેરમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર અત્યંત ચિંતાજનક સપાટીએ પહોંચી ગયું છે, જેના કારણે સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા તાત્કાલિક ધોરણે રેડ એલર્ટ જાહેર કરવું પડ્યું છે. શહેરના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૨૦૦ની સુરક્ષિત મર્યાદા વટાવી ગયો છે, જે સીધી રીતે નાગરિકોના આરોગ્ય સામે મોટું જોખમ ઊભું કરી રહ્યો છે. પ્રદૂષિત હવાની અસરોના કારણે હાલ શહેરીજનોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી, ગળામાં ખરાશ તેમજ આંખોમાં બળતરા જેવી શારીરિક વ્યાધિઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ગત રાત્રે સ્થિતિ વધુ વણસી હતી અને મોડી રાત્રે ૧:૦૧ વાગ્યે AQI ૩૩૨ સુધી પહોંચી ગયો હતો, જે દર્શાવે છે કે રાત્રિના સમયે હવાની ગુણવત્તા 'અત્યંત નબળી' અને સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક બની ગઈ હતી.
આ ગંભીર પરિસ્થિતિ પાછળ આગામી તહેવારો અને ફટાકડાની આશ્ચર્યજનક ખરીદી જવાબદાર હોવાનું મનાઈ રહ્યું છે. દિવાળી અને નૂતન વર્ષની ઉજવણી દરમિયાન નાના બાળકોથી લઈને યુવાનો દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં ફટાકડા ફોડવામાં આવી રહ્યા છે, જેના કારણે વાતાવરણમાં સતત ઝેરી ધુમાડો ભરાઈ રહ્યો છે. વિશેષ બાબત એ છે કે આ વર્ષે દિવાળી અને નૂતન વર્ષ વચ્ચે એક પડતર દિવસ આવતો હોવાથી લોકો સતત બે દિવસ સુધી ઉત્સાહમાં ફટાકડા ફોડવાના છે, જેના પરિણામે આગામી દિવસોમાં વાયુ પ્રદૂષણ વધુ વિકરાળ રૂપ ધારણ કરે તેવી પૂરી શક્યતા સેવવામાં આવી રહી છે. હવાના આ ઝેરી સ્તરને સમજવા માટે એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યું છે, જે મુજબ ૦ થી ૫૦ સુધીની હવાય સાફ ગણાય છે, પરંતુ ૩૦૧ થી ૪૦૦ સુધીનો AQI હવાને ઝેરી બનાવીને ગંભીર શ્વસન રોગોનું કારણ બની શકે છે.
આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને ડોક્ટરો દ્વારા નાગરિકોને આ પ્રદૂષણના કહેરથી બચવા માટે વિશેષ સાવચેતી રાખવા તાકીદ કરવામાં આવી છે. શહેરીજનોએ ઘરની બહાર નીકળતી વખતે અચૂકપણે માસ્ક પહેરવું અનિવાર્ય છે અને વર્તમાન સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સવારના સમયે મોર્નિંગ વોક કે ભારે કસરત કરવાનું ટાળવું જોઈએ. ઘરમાં પ્રદૂષિત હવા પ્રવેશે નહીં તે માટે બારી-બારણાં બંધ રાખવા તેમજ શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવું અત્યંત આવશ્યક છે. તંત્ર અને તબીબોની આ ચેતવણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને નાગરિકોએ પોતાની અને પોતાના પરિવારની તબિયતની વિશેષ કાળજી લેવી સમયની માંગ બની ગઈ છે.
