દેશમાં દિવાળીના તહેવારની સાથે જ ફટાકડાની માંગ અને વેપારમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળે છે. તમિલનાડુનું શિવકાશી શહેર આ ઉદ્યોગનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જ્યાં દેશના કુલ ઉત્પાદનના ૮૫ થી ૯૦ ટકા ફટાકડા બને છે. તમિલનાડુ ફાયરવર્ક્સ એન્ડ અમોર્સેસ મેન્યુફેક્ચર્સ એસોસિએશન (TANFAMA) અનુસાર, દેશનું સમગ્ર ફટાકડા બજાર આશરે ૭,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું છે, જેમાંથી ફેક્ટરી સ્તરે ઉત્પાદનનો વેપાર ૨,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા આસપાસ છે. આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે આ ઉદ્યોગની વાર્ષિક કમાણીનો ૮૦ ટકાથી વધુ હિસ્સો માત્ર દિવાળીની આસપાસના ૩૦ દિવસોમાં જ આવી જાય છે, જે સ્થાનિક બજાર પર તેની ભારે નિર્ભરતા દર્શાવે છે.
બીજી બાજુ, વૈશ્વિક ફટાકડા નિકાસ બજાર પર ડ્રેગન એટલે કે ચીનનું સંપૂર્ણ સામ્રાજ્ય પ્રવર્તે છે. યુએન કોમટ્રેડના આંકડા મુજબ ચીન દર વર્ષે ૧.૧ અબજથી ૧.૨૩ અબજ ડોલરના ફટાકડાની નિકાસ કરે છે, જ્યારે તેની સામે ભારતની નિકાસ વાર્ષિક ૧૦ લાખ ડોલર (૭.૫૭ લાખ ડોલર) થી પણ ઓછી છે. વૈશ્વિક સ્તરે ભારતનો હિસ્સો માત્ર ૦.૦૪૨ ટકા જ નોંધાયો છે. ચીનની ઓછી ઉત્પાદન પડતર, કાચા માલની સરળ ઉપલબ્ધતા, આધુનિક સપ્લાય નેટવર્ક અને મજબૂત સરકારી સહયોગ તેને વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં ઘણું આગળ રાખે છે, જેમાં ભારતીય ઉત્પાદકો પાછળ રહી જાય છે.
ભારતીય ફટાકડા ઉદ્યોગની નિકાસ પાછળ ન રહેવા પાછળ અનેક ગંભીર કારણો જવાબદાર છે. ફટાકડાને ખતરનાક વિસ્ફોટક સામાન ગણવામાં આવતો હોવાથી તેના પરિવહન, પેકેજિંગ, વીમા અને બંદર પરના હેન્ડલિંગનો ખર્ચ ખૂબ જ વધી જાય છે. વધુમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ધોરણોનું પાલન કરવું નાના વેપારીઓ માટે અઘરું છે અને ભારતમાં બેરિયમ નાઇટ્રેટ જેવા આવશ્યક કેમિકલ્સ પરના પ્રતિબંધો પણ નડતરરૂપ બને છે. આ વૈશ્વિક રેસમાં આગળ વધવા માટે નિષ્ણાતો માને છે કે શિવકાશીમાં આધુનિક ટેક્નોલોજી, ટેસ્ટિંગ સેન્ટર્સ, ઉત્તમ પેકેજિંગ અને સરળ સરકારી મંજૂરીઓની અનિવાર્ય આવશ્યકતા છે, જેથી ભવિષ્યમાં ભારત પણ ચીનને કડી ટક્કર આપી શકે.
