બ્રિટિશ દૈનિક 'ધ ગાર્ડિયન'ને આપેલા એક વિસ્તૃત ઇન્ટરવ્યુમાં કોંગ્રેસ સંસદીય दलના અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીએ તેમના સંસ્મરણ ગ્રંથ 'બિલોંગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ'ના પ્રકાશન પૂર્વે રાજકીય ઇતિહાસના કેટલાક સંવેદનશીલ પાસાઓ પર ખુલ્ને વાત કરી છે. તેમણે વર્ષ ૧૯૭૫માં લાદવામાં આવેલી કટોકટીના નિર્ણયને સ્પષ્ટપણે ભૂલ ગણાવતા કહ્યું કે, અંદરખાને ઈન્દિરા ગાંધી હંમેશાં દિલથી એક લોકશાહીવાદી નેતા હતા અને આ કટોકટીનો સમયગાળો તેમના પર ભારે પડ્યો હતો. સોનિયા ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર, આ નિર્ણયને લઈને પરિવારમાં પણ મતભેદો હતા જ્યાં તેમના સ્વર્ગસ્થ પતિ રાજીવ ગાંધી આ કટોકટીની વિરુદ્ધ હતા અને ચૂંટણીની રાહ જોવાનું કહેતા હતા, જ્યારે નાના પુત્ર સંજય ગાંધીએ આ પગલું ભરવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ ચર્ચા દરમિયાન સોનિયા ગાંધીએ એવો પણ સ્વીકાર કર્યો હતો કે પાર્ટીના આંતરિક વલણ અને અમુક સમયે રહેલી ઉદાસીનતા અથવા બેદરકારીના કારણે ભારતીય જનતા પાર્ટી અને તેની હિન્દુત્વની રાજનીતિને આગળ વધવામાં મદદ મળી છે. તેમણે ૧૯૯૨માં બાબરી મસ્જિદના ધ્વંસના પ્રસંગને યાદ કરતા જણાવ્યું કે ટીવી પર આ દ્રશ્ય જોઈને તેઓ રડી પડ્યા હતા અને ત્યારે જ તેમને સમજાઈ ગયું હતું કે મહાત્મા ગાંધી અને નહેરુએ બનેલા સેક્યુલર રાષ્ટ્રને બચાવવા માટે લાંબી લડાઈ લડવી પડશે. તેમણે ઉમેર્યું કે પરિસ્થિતિની ગંભીરતાનો અંદાજ તેમને કટોકટી પૂર્ણ થયા બાદ જ આવ્યો હતો, પરંતુ પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી તે સમયે દેશના કથળતા સંજોગો વચ્ચે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યા હતા.
સોનિયા ગાંધીએ પોતાના પુસ્તક અને નિવેદનોમાં એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો છે કે સમય જતાં ઈન્દિરા ગાંધીએ પોતાની દીર્ઘદ્રષ્ટિથી પરિસ્થિતિને સમજી લીધી હતી અને તેમાં સુધારો કરવા માટે જરૂરી પગલાં પણ લીધા હતા. તેમણે એ વાતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો કે ભૂતકાળમાં ઈન્દિરા ગાંધીએ જાહેરમાં કટોકટી દરમિયાન થયેલી અતિરેક ભરપાઈઓ માટે ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો અને માફી પણ માંગી હતી. એક વરિષ્ઠ રાજનેતા તરીકે સોનિયા ગાંધીનું આ મૂલ્યાંકન ભારતીય રાજકારણ અને કોંગ્રેસના ઈતિહાસમાં એક મોટું અને ગંભીર નિવેદન માનવામાં આવી રહ્યું છે, જે કટોકટીના કાળા દિવસો પર નવો પ્રકાશ પાથરે છે.
