સનાતન ધર્મની પૌરાણિક કથાઓમાં અનેક એવા રહસ્યો છુપાયેલા છે જે આજના આધુનિક જીવનમાં પણ એટલા જ સચોટ અને માર્ગદર્શક સાબિત થાય છે. આવી જ એક રોચક કથા ત્રિદેવોની પરીક્ષા સાથે જોડાયેલી છે, જ્યારે મહર્ષિ ભૃગુએ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશમાંથી શ્રેષ્ઠ કોણ છે તે નક્કી કરવા તેમની કસોટી કરી હતી. વૈકુંઠ ધામમાં વિશ્રામ કરી રહેલા ભગવાન વિષ્ણુની પરીક્ષા લેતી વખતે મહર્ષિએ પોતાની મર્યાદા વટાવીને સીધો તેમની છાતી પર પ્રહાર કર્યો હતો. ભગવાન વિષ્ણુએ ક્રોધ કરવાને બદલે અત્યંત નમ્રતા દાખવીને ઋષિના ચરણોની કુશળતા પૂછી, જેનાથી પ્રભાવિત થઈને ભૃગુજીએ વિષ્ણુજીને સર્વશ્રેષ્ઠ જાહેર કર્યા હતા.
પરંતુ ભગવાન વિષ્ણુની છાતી પર થયેલા આ પ્રહારથી ત્યાં જિંદગીભર વાસ કરતી દેવી લક્ષ્મી અત્યંત ક્રોધિત અને વ્યથિત થયાં. તેમણે આ ઘટનાને ભગવાન વિષ્ણુનું સીધું અપમાન ગણ્યું અને મહર્ષિ ભૃગુને શ્રાપ આપ્યો કે હવેથી ધનની દેવી તરીકે તેઓ બ્રાહ્મણો કે વિદ્વાનોના ઘરોમાં કાયમી નિવાસ નહીં કરે. જ્યોતિષીઓ અને શાસ્રોના જાણકારો આ પૌરાણિક શ્રાપને જ આજના સમયના એવા વાસ્તવિક ચિત્ર સાથે જોડે છે જ્યાં અઢળક ડિગ્રીઓ અને ઉચ્ચ શિક્ષણ ધરાવતા તેજસ્વી યુવાનો પણ યોગ્ય રોજગાર કે આર્થિક સમૃદ્ધિ મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરતા જોવા મળે છે.
આ આધ્યાત્મિક ગાથા માત્ર એક શ્રાપની વાત નથી કરતી, પરંતુ તે માનવ જીવન માટે એક ખૂબ જ મોટો નૈતિક બોધપાઠ પૂરો પાડે છે. આ કથા સ્પષ્ટપણે શીખવે છે કે જો મનુષ્ય પાસે માત્ર પુસ્તકીય જ્ઞાન કે વિદ્યા હોય અને સ્વભાવમાં વિનમ્રતા તથા અહંકારનો ત્યાગ ન હોય, તો તે જ્ઞાન નિરર્થક બની જાય છે. દિવાળીના પાવન અવસરે જ્ઞાનના દેવતા ગણેશજી અને ધનની દેવી લક્ષ્મીની સંયુક્ત પૂજા કરવાનો મુખ્ય ભાવ પણ એ જ છે કે જીવનમાં ભૌતિક સમૃદ્ધિની સાથેસાથે સાચી વિવેકબુદ્ધિ અને સદાચાર હોવું અનિવાર્ય છે.
