ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિયેટિવ (GTRI) ના અગ્રણી વ્યાપારી નીતિ નિષ્ણાત અજય શ્રીવાસ્તવના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ મિડટર્મ ચૂંટણીના પરિણામોથી સર્જાયેલી રાજકીય સ્થિતિ વચ્ચે ભારત સાથે દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારને આખરી સ્વરૂપ આપવા માટે દબાણ તીવ્ર કરી શકે છે. રશિયા, ચીન અને ઈરાન સામે વિદેશ નીતિ મોરચે અપેક્ષિત સફળતા ન મળવાને કારણે, વૉશિંગ્ટન વૈશ્વિક પ્રભાવ સાબિત કરવા માટે આર્થિક મોરચે ઝડપી વિજય મેળવવા માંગે છે. જોકે, ચૂંટણીના આ આંચકાથી અમેરિકાની વ્યાપક વેપાર નીતિમાં કોઈ મોટો બદલાવ આવે તેવી શક્યતા નથી, કારણ કે આ નીતિ મુખ્યત્વે આર્થિક રાષ્ટ્રવાદ, ઘરેલુ ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરવા પર કેન્દ્રિત છે અને બંને પક્ષો સ્થાનિક ઉદ્યોગોને સુરક્ષિત રાખવાના પક્ષમાં છે.
આ પ્રસ્તાવિત ભારત-યુએસ વેપાર કરાર બંને દેશો વચ્ચે અસમાન વ્યાપારી ઢાંચો દર્શાવે છે, જે પરંપરાગત મુક્ત વેપાર કરારોથી તદ્દન અલગ છે. પરંપરાગત કરારોમાં બંને દેશો તેમની સ્ટાન્ડર્ડ આયાત ડ્યુટી (MFN ટેરિફ) ઘટાડે છે, પરંતુ આ પ્રસ્તાવિત ફ્રેમવર્ક હેઠળ વૉશિંગ્ટન તેના વર્તમાન ટેરિફ જાળવી રાખશે જ્યારે નવી દિલ્હીએ યુએસમાંથી આવતી મોટાભાગની ઔદ્યોગિક અને કૃષિ વસ્તુઓ પરની ડ્યુટી ઘટાડવી કે નાબૂદ કરવી પડશે. આ ઉપરાંત, ભારત પર રશિયન ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદીને લઈને પણ ટેરિફનું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. આ કરારથી ભારતને યોગ્ય પ્રતિસાદી સવલતો વિના બજારો ખોલવા પડશે, જેને નિષ્ણાતોએ આર્થિક દબાણ સમાન ગણાવ્યું છે, કારણ કે કરાર પછી પણ ભારત પર વધારાના ટેરિફનું જોખમ યથાવત રહી શકે છે.
વિશ્વ વેપાર સંસ્થા (WTO) ના નિયમો અને કાયદાકીય પાસાઓની દ્રષ્ટિએ પણ આ પ્રસ્તાવિત કરાર ભારત માટે મુશ્કેલીઓ સર્જી શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર નિષ્ણાત અભિજીત દાસની ચેતવણી મુજબ, આ કરાર પર સહી કરવાથી ભારતની WTO ની 'મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન' (MFN) સિદ્ધાંત પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાઓનું ઉલ્લંઘન થશે, કારણ કે તેમાં અન્ય સભ્ય દેશોને સમાન લાભ આપ્યા વિના માત્ર અમેરિકાને જ વિશેષ ડ્યુટી મુક્તિ અપાશે. આ એકપક્ષીય અને અસંતુલિત કરાર સ્વીકારવાથી બહુપક્ષીય વેપાર પ્રણાલીમાં ભારતની કાનૂની સ્થિતિ અને વાટાઘાટોની શક્તિ નબળી પડી શકે છે. આ સ્થિતિમાં, ભારતે માત્ર અસ્થાયી ટેરિફ રાહતો પાછળ દોડવાને બદલે સ્પષ્ટ અને સમાન પારસ્પરિક છૂટછાટો, ડબલ્યુટીઓના નિયમોનું પાલન અને દેશની ઉર્જા સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવી અનિવાર્ય છે.
