નવી દિલ્હી ખાતે યોજાયેલા પાંચમા રોહિણી નૈયર પ્રાઈઝ સમારોહમાં બોલતા નીતિ આયોગના પૂર્વ સીઈઓ અને જી-૨૦ના પૂર્વ શેરપા અમિતાભ કાંતે ગ્રામીણ ભારતને લઈને એક દીર્ઘદ્રષ્ટિપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આપણે એવું વિકાસ મોડેલ તૈયાર કરવું જોઈએ જેમાં ગ્રામીણ સમુદાયોને માત્ર કલ્યાણકારી સહાયના મેળવનાર તરીકે નહીં, પરંતુ ઉત્પાદકો, નવસંશોધકો અને સક્રિય નાગરિકો તરીકે જોવામાં આવે. ગ્રામીણ ભારતને માત્ર કલ્યાણકારી યોજનાઓ પૂરતું મર્યાદિત રાખવાને બદલે તેને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ, નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાના કેન્દ્રોમાં પરિવર્તિત કરવાની તાતી જરૂર છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ગ્રામીણ લોકોને દયાની નહીં, પરંતુ યોગ્ય ભાવો, કાર્યાત્મક સેવાઓ, સુરક્ષિત અધિકારો, નાણાકીય સુવિધાઓ, કનેક્ટિવિટી અને આદરની આવશ્યકતા છે.
સમાવેશી વિકાસની દિશામાં આગળ વધતા અમિતાભ કાંતે કૃષિ ઉત્પાદકતામાં સુધારો કરવા, ગ્રામીણ ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા, મહિલા સ્વસહાય જૂથોને મજબૂત કરવા અને યુવાનો માટે કૌશલ્ય વિકાસની તકોને વિસ્તારવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ગ્રામીણ આજીવિકાને વધુ સક્ષમ બનાવવા માટે ટેકનોલોજી, બજાર સુધી બહેતર પહોંચ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ અને ફાર્મર-પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન્સ (FPO) ના મહત્વને રેખાંકિત કર્યું હતું. ગ્રામીણ અર્થતંત્રમાં મહિલાઓની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોવાનું જણાવી તેમણે ઉમેર્યું હતું કે મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત ઉદ્યોગો અને સામૂહિક પહેલ દેશમાં ટકાઉ પરિવર્તન લાવી શકે છે. આ ઉપરાંત, પાયાની સંસ્થાઓને મજબૂત બનાવીને સ્થાનિક સમુદાયોને નિર્ણય પ્રક્રિયામાં સામેલ કરવા પણ તેમણે અનિવાર્ય ગણાવ્યું હતું.
આ પ્રતિષ્ઠિત સમારોહ દરમિયાન ગ્રામીણ વિકાસમાં ઉત્કૃષ્ટ પ્રદાન આપવા બદલ દેહરાદૂનના ટેકનોલોજી એજ્યુકેટર પ્રશાંત ચૌધરીને પાંચમા રોહિણી નૈયર પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૨૦૧૦માં મેરઠ નજીકના પોતાના ગામમાંથી આઈઆઈટી (IIT) માં પ્રવેશ મેળવનાર પ્રથમ વ્યક્તિ બનેલા પ્રશાંત ચૌધરી 'કોડયોગી ફાઉન્ડેશન'ના સ્થાપક છે, જે વંચિત ભારતીય યુવાનોને વ્યવહારુ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) અને ટેકનોલોજીની તાલીમ પૂરી પાડવાનું પ્રશંસનીય કાર્ય કરી રહી છે. અર્થશાસ્ત્રી ડਾ. રોહિણી નૈયરની સ્મૃતિમાં ૨૦૨૨માં શરૂ કરવામાં આવેલા આ એવોર્ડમાં ૧૦ લાખ રૂપિયાની રોકડ રકમ, પ્રશસ્તિપત્ર અને ટ્રોફી આપવામાં આવે છે. આ ફાઉન્ડેશનના નિર્દેશકોમાં દીપક નૈયર, ধીરજ નૈયર અને ગૌરવ નૈયર જેવી નામાંકિત હસ્તીઓ સામેલ છે, જેઓ ભારતના સામાજિક અને આર્થિક વિકાસમાં સતત યોગદાન આપી રહ્યા છે.
