ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) આજે આંધ્રપ્રદેશના શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર પરથી તેની મહત્વની આગામી પેઢીની નેવિગેશન સેટેલાઇટ NVS-03 ને ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કરવા માટે તૈયાર છે. આ ઐતિહાસિક મિશન માટે જીએસએલવી (GSLV-F18) રોકેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેને ભૂતકાળમાં તેના પ્રારંભિક પડકારોને કારણે 'નોટી બોય' કહેવામાં આવતું હતું પરંતુ હવે તે 'સ્માર્ટ બોય' તરીકે ખ્યાતિ પામ્યું છે. આ મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતની સ્વદેશી જીપીએસ પ્રણાલી ગણાતી 'નાવિક' (NavIC) નેવિગેશન કોન્સ્ટેલેશનને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે. આ સેટેલાઇટ જીઓસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટમાં સ્થાપિત થતાંની સાથે જ દેશ અને તેની સરહદો બહાર પણ અત્યંત સચોટ પોઝિશનિંગ, નેવિગેશન અને ટાઈમિંગ સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવાની ભારતની ક્ષમતામાં મોટો વધારો થશે.
આપણા દેશ માટે સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમનું મહત્વ વર્ષ ૧૯૯૯ના કારગીલ યુદ્ધ પછી સમજાયું હતું, જ્યારે વિદેશી જીપીએસ પ્રણાલીઓ પરની નિર્ભરતાની વ્યુહાત્મક નબળાઈઓ સામે આવી હતી. તાજેતરના સમયમાં 'ઓપરેશન સિન્દૂર' જેવા સંચાલન વખતે પણ સાર્વભૌમ નેવિગેશન નેટવર્કની આવશ્યકતા ભારપૂર્વક વર્તાઈ હતી. ભૂતકાળમાં કેટલાક ઉપગ્રહો નિષ્ફળ જવાના કારણે અને ખાસ કરીને પરમાણુ ઘડિયાળોમાં ખામી સર્જાવાને કારણે આપણી આ 'નાવિક' પ્રણાલી આંશિક રીતે પ્રભાવિત થઈ હતી. આ નબળાઈને દૂર કરવા માટે NVS-03 સેટેલાઇટમાં સ્વદેશી પરમાણુ ઘડિયાળ (Atomic Clock) નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જે અત્યંત સચોટ સમય માપન દ્વારા સેટેલાઇટની કાર્યક્ષમતા અને લાંબા ગાળાની વિશ્વસનીયતાને અનેકગણી વધારી દેશે.
આ ઉપરાંત, આ નવા ઉપગ્રહમાં અગાઉની સિગ્નલ પ્રણાલીઓ ઉપરાંત વ્યાપારી અને સ્માર્ટફોન ઉપયોગ માટે વૈશ્વિક સ્તરે લોકપ્રિય એવા 'L1 સિગ્નલ'નો પણ ઉમેરો કરવામાં આવ્યો છે, જે નાવિકનો વ્યાપ સામાન્ય નાગરિકોથી લઈને સૈન્ય ઉપયોગ સુધી વિસ્તૃત કરશે. GSLV પ્રોગ્રામની આ ૨૦મી ફ્લાઇટ ભારતની સ્પેસ ટેકનોલોજીની સ્વનિર્ભરતા અને મજબૂતીની પ્રતીતિ કરાવે છે. આ સફળ લોન્ચિંગ માત્ર એક સેટેલાઇટનું પ્રક્ષેપણ નથી, પરંતુ ભારતના વ્યુહાત્મક સંરક્ષણ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, દરિયાઈ શિપિંગ, ઉડ્ડયન અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન ક્ષેત્રોને સંપૂર્ણ સુરક્ષા અને આત્મનિર્ભરતા પ્રદાન કરવા તરફનું એક સીમાચિહ્નરૂપ પગલું સાબિત થશે.
