જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ સંજય ધર અને જસ્ટિસ રજનેશ ઓસવાલની ડિવિઝન બેન્ચે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપતા વર્ષ ૨૦૧૦ના જમ્મુ-કાશ્મીર વોટર રિસોર્સિસ એક્ટને રદ કરી નાખ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે હાઈડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ પર પાણીના ઉપયોગ બદલ વસૂલવામાં આવતો ચાર્જ વાસ્તવમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવા પરનો ટેક્સ છે, જે તત્કાલીન રાજ્ય વિધાનસભાની કાયદાકીય સત્તા ક્ષેત્રની બહારનો વિષય હતો. આ ચુકાદાને પગલે સરકારે ૧૩ સ્વતંત્ર પાવર પ્રોજેક્ટ્સ (IPP) ઉત્પાદકોને મોકલેલી તમામ માંગણીની નોટીસો પણ રદબાતલ ઠેરવવામાં આવી છે અને ભવિષ્યમાં પણ આવા કોઈપણ કરવેરા લાદવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે પાવર ઉત્પાદકોએ જળ સંસાધન નિયમનકારી સત્તામંડળ દ્વારા ૨ એપ્રિલ ૨૦૧૯ના રોજ નક્કી કરાયેલા ચાર્જ સામે હાઈકોર્ટમાં પડકાર ફેંક્યો હતો. ઉત્પાદકોની દલીલ હતી કે આ ચાર્જ પાણીના વપરાશના જથ્થાને બદલે ટર્બાઈનને ફેરવતા પાણીની ઊંચાઈ સાથે જોડાયેલો છે, જે પરોક્ષ રીતે વીજ ઉત્પાદન પર ટેક્સ વસૂલવા સમાન છે. બીજી તરફ, સરકાર તરફથી બચાવ કરવામાં આવ્યો હતો કે રાજ્યના જળ સંસાધનોનું નિયમન કરવા, રાષ્ટ્રીય જળ નીતિનું પાલન કરવા અને જળ સંરક્ષણ માટે આ લેવી (ટેક્સ) જરૂરી છે. જો કે, અદાલતે સરકારની આ દલીલોને ફગાવી દીધી હતી અને જણાવ્યું હતું કે કાયદો ઘડતી વખતે તત્કાલીન રાજ્યએ પોતાની સત્તાની મર્યાદા વટાવી હતી.
વધુમાં, અદાલતે જમ્મુ અને કાશ્મીર પુનર્ગઠન અધિનિયમ, ૨૦૧૯ અંતર્ગત આ કાયદાને પાછળથી અપનાવવાથી તે કાયદેસર બની ગયો હોવાની સરકારની દલીલને પણ સદંતર નકારી કાઢી હતી. અદાલતે કાનૂની સિદ્ધાંત સ્પષ્ટ કરતા નોંધ્યું કે જે કાયદો મૂળ રચના સમયે જ ગેરબંધારણીય હોય, તેને સંસદ દ્વારા પાછળથી અપનાવવાથી માત્ર તેને કાયદેસર કે વેધ ગણી શકાય નહીં. હાઈકોર્ટના આ ઐતિહાસિક નિર્ણયથી વીજ ઉત્પાદક કંપનીઓને મોટી રાહત મળી છે અને આર્થિક બોજ ઘટ્યો છે, જ્યારે પ્રદેશની સરકાર માટે આ એક મોટો કાનૂની આંચકો સાબિત થયો છે.
