દેશભરમાં પ્રકાશના પર્વ દિવાળીની ઉજવણીના અનોખા રંગો જોવા મળે છે, પરંતુ અમરેલી જિલ્લાનું સાવરકુંડલા શહેર આ મામલે સૌથી અલગ ભાત પાડે છે. અહીં દિવાળીની રાત્રે રાત્રે ૧૦ વાગ્યાથી શરૂ થઈને વહેલી સવાર સુધી એક અદભુત અને રોમાંચક નજારો જોવા મળે છે, જેને 'ઈંગોરિયા યુદ્ધ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. શહેરના બજારમાં લોકો બે વિરોધી જૂથોમાં વહેંચાઈ જાય છે અને હસતા મુખે એકબીજા પર સળગતા ઈંગોરિયા ફેંકીને ઉત્સવ મનાવે છે. દેખીતી રીતે આ રમત જોખમી લાગતી હોવા છતાં, અનોખી વાત એ છે કે દાયકાઓથી ચાલી આવતી આ પરંપરામાં આજદિન સુધી કોઈના દાઝવાની કે ગંભીર જાનહાનિ થયાનો એકપણ કિસ્સો નોંધાયો નથી, જે આ ઉત્સવની સાવચેતી અને નિર્દોષ આનંદ દર્શાવે છે.
સમયની સાથે બદલાતી પરિસ્થિતિ પ્રમાણે આ પરંપરામાં પણ સુંદર પરિવર્તન જોવા મળ્યું છે. મૂળ આ રમત કુદરતી રીતે થતા ચીકુ જેવા આકારના 'ઈંગોરિયા' નામના ફળથી રમાતી હતી, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ઈંગોરિયાના વૃક્ષો ઘટવાને કારણે તે મળવા મુશ્કેલ બન્યા છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ રૂપે સ્થાનિકોએ દોરીના કોકડામાં આવતી પુઠ્ઠાની ભૂંગળીનો નવો વિકલ્પ અપનાવ્યો છે. આ કોકડા કે ઈંગોરિયા તૈયાર કરવા માટે કારીગરો મહિનાઓ અગાઉથી કમર કસી લે છે. તેમાં સુરોખાર, ગંધક અને કોલસાની ભૂકી તથા પથ્થર ભરીને તેને ખાસ ડ્રીલ દ્વારા છિદ્ર પાડીને દારૂખાના જેવા તિખારા ઉત્પન્ન થાય તેવા સચોટ બનાવવામાં આવે છે, જેનાથી સ્થાનિક કારીગરોને પણ સારી એવી રોજગારી મળી રહે છે.
સાવરકુંડલાની આ અનોખી સાંસ્કૃતિક ઓળખ હવે માત્ર સ્થાનિક સ્તરે સીમિત નથી રહી, પરંતુ આ રોમાંચક નજારો નિહાળવા માટે સુરત, અમદાવાદ તેમજ ગુજરાત બહારથી પણ મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસીઓ અહીં આવે છે. સામાન્ય રીતે યુદ્ધ શબ્દ સાંભળતા જ મનમાં ગુસ્સો અને દુશ્મનીનો ભાવ જાગે છે, પરંતુ સાવરકુંડલાનું આ ઈંગોરિયા યુદ્ધ ભાઈચારો, ઉત્સાહ અને નિર્દોષ મનોરંજનનું પ્રતિક બની ગયું છે. દિવાળીના પર્વ પર રમાતી આ લોકપ્રિય રમત ભારતીય સંસ્કૃતિની પરંપરાઓ અને સમય સાથે અનુકૂળ થવાની તેની ક્ષમતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે, જે આવનારી પેઢીઓ માટે પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહી છે.
