હૈદરાબાદમાં 150 એકરના રેસિડેન્શિયલ પ્રોજેક્ટ દરમિયાન જ્યારે એક લિંક રોડના રસ્તામાં આશરે 800 આંબા નડે તેમ હતા, ત્યારે ડેવલપર અશ્વિન રાવ સામે મોટો પ્રશ્ન ઊભો થયો કે આ વૃક્ષોને કાપી નાખવા કે પછી બચાવવાનો કોઈ રસ્તો શોધવો. તેમણે બીજો રસ્તો પસંદ કરીને અલગ જમીન ખરીદી અને વૃક્ષોને સુરક્ષિત જગ્યાએ ખસેડવાનું આયોજન કર્યું. આ આખી પ્રક્રિયા પૂરી થવામાં 6 થી 8 મહિનાનો સમય લાગ્યો. આ અગાઉ વર્ષ 2015માં પણ તેમણે ઝાહીરાબાદ ખાતે એક જૂના વડના ઝાડને બચાવવા માટે વતા ફાઉન્ડેશનની મદદ લીધી હતી, જેમાંથી તેમને પ્રેરણા મળી હતી કે મોટા વૃક્ષોને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવા માટે માત્ર ખોદીને રોપી દેવા પૂરતું નથી, પરંતુ તેના મૂળ, દિશા અને ઉછેરની પરિસ્થિતિનું પણ પૂરતું ધ્યાન રાખવું પડે છે.
વતા ફાઉન્ડેશનની સ્થાપના ઉદય કૃષ્ણા દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેઓ વર્ષ 2015થી અત્યાર સુધીમાં 17,500થી વધુ વૃક્ષોને નવું જીવન આપી ચૂક્યા છે. આ સંસ્થા વિકાસના પ્રોજેક્ટ્સમાં કપાતા વૃક્ષોને શોધીને યોગ્ય જગ્યાએ ખસેડવામાં મદદ કરે છે. ઝાડને ઉખાડતી અને ટ્રાન્સપોર્ટ કરતી વખતે ખૂબ કાળજી રાખવી પડે છે તેમજ રોપ્યા પછી પણ તેની માવજત કરવી પડે છે. અશ્વિન રાવના અનુભવ મુજબ ચોમાસા દરમિયાન વૃક્ષોનું સ્થાનાંતરણ કરવામાં આવે તો તેના બચવાના ચાન્સ સૌથી વધુ હોય છે. જોકે, ટ્રાન્સલોકેશન કોઈ સરળ કામ નથી અને તેમાં સાધનોની અછત કે મોડું થવાને કારણે ઝાડ સૂકાઈ જવાનો જોખમ પણ રહે છે, છતાં કાળજી રાખવાથી સારા પરિણામો મળી શકે છે.
સામાન્ય રીતે વૃક્ષો કાપ્યા પછી નવા છોડ રોપવાની વાતો થાય છે, પરંતુ નાના છોડને મોટા થવામાં વર્ષો લાગે છે, જ્યારે મોટા વૃક્ષો પર્યાવરણને તાત્કાલિક ફાયદો આપે છે. આ ફાઉન્ડેશને દેશભરમાં આશરે 8,000 લોકોના નેટવર્ક સાથે ટ્રી-એડોપ્શન મોડેલ વિકસાવ્યું છે, જેમાં લોકો જમીન અને ફંડ પૂરા પાડે છે. તાજેતરમાં તેલંગાણાના દમાગુંદમ રિઝર્વ ફોરેસ્ટમાં નેવીના પ્રોજેક્ટ માટે પણ આ સંસ્થા દ્વારા વૃક્ષોના રક્ષણની દિશામાં કામ કરવામાં આવ્યું છે. પર્યાવરણવિદો માને છે કે વૃક્ષોનું સ્થાનાંતરણ એ અંતિમ ઉપાય હોવો જોઈએ અને માત્ર ઝાડ રોપવા પૂરતું નથી, પરંતુ તેના સર્વાઈવલ અને સતત સંભાળ રાખવી એ જ ખરી સફળતા છે.
