ઉનાળાની ઋતુમાં ઘરનું ભારે વીજળી બિલ જોઈને સામાન્ય રીતે પરસેવો વળી જતો હોય છે અને તેમાં સૌથી મોટો હિસ્સો AC નો હોય છે. આ જ કારણ છે કે વીજળીના ખર્ચથી બચવા માટે લોકો સોલર પેનલ ઉપરાંત હવે ઘરના ધાબા પર નાનું વિન્ડ ટર્બાઇન એટલે કે પવનચક્કી લગાવવા વિશે પણ વિચારી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર આજકાલ ઘરેલું વિન્ડ ટર્બાઇનના ઘણા વીડિયો વાયરલ થઈ રહ્યા છે, જેને જોઈને લોકો તેને ખરીદવાનું મન બનાવી લે છે. પરંતુ પવનમાંથી વીજળી બનાવીને શું AC જેવા ભારે ઉપકરણો ચલાવી શકાય ખરા? જો તમે તમારા 1 ટનના AC ને વિન્ડ ટર્બાઇનથી ચલાવવાનું આયોજન કરી રહ્યા હોવ, તો પૈસા ખર્ચતાં પહેલાં તેના વીજ વપરાશ અને કુલ ખર્ચનું સમગ્ર ગણિત સમજવું અનિવાર્ય છે.
બજારમાં ઉપલબ્ધ 1 ટનનું 5-સ્ટાર ઇન્વર્ટર AC આશરે 900 થી 1100 વોટ એટલે કે લગભગ 1 કિલોવોટ વીજળી વાપરે છે, જ્યારે જૂનું નોન-ઇન્વર્ટર મોડેલ હોય તો વપરાશ વધીને 1200 થી 1400 વોટ સુધી પહોંચે છે. વળી, AC નું કોમ્પ્રેસર શરૂ થાય ત્યારે તેને સામાન્ય ક્ષમતા કરતાં બમણી તાકાત એટલે કે સર્જ પાવરની જરૂર પડે છે, જેથી માત્ર 1 કિલોવોટનું ટર્બાઇન લોડ ઉપાડી શકતું નથી. 1 ટનના AC ને દિવસમાં 8 થી 10 કલાક ચલાવવા માટે ઓછામાં ઓછી 2 થી 3 કિલોવોટ ક્ષમતાનું ટર્બાઇન અને 4 થી 5 કિલોવોટનું બેટરી બેંક સેટઅપ જોઈએ. આટલી ક્ષમતાના ટર્બાઇનના બ્લેડ્સનો ઘેરાવો 10 થી 12 ફૂટ પહોળો હોય છે અને તેને ધાબા પર મજબૂત પોલ પર 20 થી 30 ફૂટની ઊંચાઈએ બેસાડવું પડે છે, જેને સતત 15 થી 20 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે પવનની જરૂર પડે છે.
આ સમગ્ર સિસ્ટમ પાછળ ભારતમાં 2 થી 3 કિલોવોટનું સારી ગુણવત્તાવાળું ઘરેલું વિન્ડ ટર્બાઇન, બેટરી બેંક, હાઇબ્રિડ ઇન્વર્ટર અને ઇન્સ્ટોલેશન મળીને આશરે 180000 થી 250000 રૂપિયા સુધીનો ખર્ચ થાય છે. ખુલ્લા વિસ્તારો કે દરિયાકાંઠાના સ્થળો માટે આ સેટઅપ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે, પરંતુ ગીચ શહેરોમાં માત્ર વિન્ડ ટર્બાઇનના ભરોસે AC ચલાવવું જોખમી બની શકે છે. આથી નિષ્ણાતો માત્ર વિન્ડ ટર્બાઇનને બદલે 2 કિલોવોટની સોલર પેનલ સાથે 1 કિલોવોટનું નાનું વિન્ડ ટર્બાઇન જોડીને હાઇબ્રિડ મોડેલ અપનાવવાની સલાહ આપે છે, જે વધુ નફાકારક સોદો સાબિત થઈ શકે છે.
