રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્રમાં પર્યાવરણની સ્થિતિ ફરી એકવાર ચિંતાજનક બની છે. દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં હવાની ગુણવત્તા બગડીને 'અસ્વાસ્થ્યપ્રદ' શ્રેણીમાં પહોંચી ગઈ છે, જ્યાં એકંદર હવા ગુણવત્તા સૂચકાંક ૧૬૮ સુધી નોંધાયો છે. આ બેવડી આફત વચ્ચે કાલિંદી કુંજ પાસે યમુના નદીની સપાટી પર ગાઢ સફેદ ઝેરી ફીણ ફરીથી જોવા મળ્યું છે. હવામાં પ્રદૂષણ ફેલાવતા મુખ્ય ઘટકો તરીકે પીએમ ૨.૫ અને પીએમ ૧૦ યથાવત છે. શહેરના વિવિધ મોનિટરિંગ સ્ટેશનો પર આંકડાઓમાં ફેરફાર જોવા મળ્યો છે, જેમાં કેટલાક વિસ્તારોમાં સ્તર નીચું તો કેટલાક વિસ્તારોમાં ૧૮૦ થી પણ ઉપર નોંધાયું છે, જે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
હવા અને પાણીના પ્રદૂષણમાં થઈ રહેલા સતત વધારાને ધ્યાનમાં રાખીને તંત્ર સફાળા જાગ્યું છે. વાયુ પ્રદૂષણને અંકુશમાં લેવા માટે સંબંધિત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ આયોગ દ્વારા દિલ્હી અને રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્રમાં ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાનનો પ્રથમ તબક્કો લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. આ નિયમો હેઠળ હોટેલ્સ, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને ખુલ્લા ખાણીપીણીના સ્થળો પર તંદૂર માટે કોલસો તથા લાકડાના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, ડીઝલ જનરેટરના ઉપયોગને પણ માત્ર અત્યંત આવશ્યક કે કટોકટીની પરિસ્થિતિઓ પૂરતો જ મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યો છે જેથી પ્રદૂષણમાં ઘટાડો કરી શકાય.
નદીના પાણી પર તણાઈ રહેલા આ ઝેરી ફીણના ભયાનક દ્રશ્યોએ યમુનાની સફાઈના दावों પર સવાલો ખડા કર્યા છે. નોંધનીય છે કે, નદીને પુનર્જીવિત કરવાના સરકારી પ્રયાસોના થોડા દિવસો બાદ જ આ ફીણનું પુનરાગમન થયું છે. અગાઉ સરકારે નદીના કાયાકલ્પ માટે લગભગ નવ હજાર કરોડ રૂપિયાના મોટા પાયે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવાના દાવા કર્યા હતા અને પ્રશાસન લાંબા ગાળાની વચનબદ્ધતા પર કામ કરી રહ્યું હોવાનું જણાવ્યું હતું. તેમ છતાં, જમીની હકીકત એ છે કે નાગરિકોએ હજુ પણ ગંભીર પર્યાવરણીય પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે, જેના માટે કડક અને અસરકારક પગલાં લેવા અનિવાર્ય છે.
