હવામાન વિભાગ અને પુણે સ્થિત સંસ્થાનના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવેલા એક નવા અભ્યાસમાં ચોંકાવનારી બાબત સામે આવી છે કે ગંગા કિનારાના પશ્ચિમ બંગાળનો વિસ્તાર ઉષ્ણકટિબંધીય સવાના આબોહવા ક્ષેત્રમાંથી બહાર નીકળીને સમશીતોષ્ણ ઝોનમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો છે. આ ઉપરાંત ઉત્તર પૂર્વ ભારતમાં પણ ઉષ્ણકટિબંધીય ક્ષેત્રનો વ્યાપ વર્ષ ૧૯૫૧ થી ૧૯૮૦ દરમિયાન અઢાર ટકા હતો જે ઘટીને વર્ષ ૧૯૯૧ થી ૨૦૨૦ ના સમયગાળામાં માત્ર બાર ટકા જેટલો જ રહી ગયો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આબોહવા માપવા માટેના ત્રીસ વર્ષના ધોરણોના આધારે દેશનો નવો આબોહવા નકશો તૈયાર કર્યો છે, જેમાં મહત્તમ તાપમાનમાં સતત થઈ રહેલા વધારાને કારણે સમશીતોષ્ણ ઝોનના વિસ્તારમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો હોવાનું સ્પષ્ટપણે જણાઈ આવ્યું છે.
આ અભ્યાસમાં એ વાત પર પણ વિશેષ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે કે ગંગા કિનારાના પશ્ચિમ બંગાળ અને બિહાર જેવા વિસ્તારોમાં વર્ષ ૧૯૮૧ થી ૨૦૨૦ દરમિયાન વાર્ષિક વરસાદના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. ઉત્તર પ્રશાંત મહાસાગરમાં તાપમાનના બદલાતા ક્રમ જેને વૈજ્ઞાનિકો 'વિક્ટોરિયા મોડ' તરીકે ઓળખે છે, તેની સીધી અસર આ ક્ષેત્રના વરસાદ પર પડી રહી છે. આ સમુદ્રી સ્થિતિના કારણે બંગાળ અને આસપાસના પ્રદેશોમાં ભેજવાળા પવનો યોગ્ય રીતે પહોંચી શકતા નથી અને ઉચ્ચ દબાણનું ક્ષેત્ર સર્જાવાના કારણે વરસાદનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે. આ બદલાવના કારણે માત્ર હવામાન જ નહીં પરંતુ આ ક્ષેત્રની આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ પણ મૂળભૂત રીતે બદલાઈ રહી છે.
હવામાનમાં આવેલા આ મોટા ફેરફારોને કારણે ખેતી અને ખાસ કરીને ડાંગરના પાકની વાવણી તથા લણણીના સમય પર માઠી અસર પડવાની પૂરી સંભાવના છે. કૃષિ નિષ્ણાતો અને સંશોધકોના મતે આ પરિસ્થિતિ અન્ન સુરક્ષા, જળ સંસાધનો અને સ્થાનિક લોકોની આજીવિકા સામે મોટું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આ ગંભીર સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને લાંબા ગાળાના કૃષિ આયોજનમાં સમુદ્રી તાપમાનની પેટર્ન અને હવામાનના આવા દીર્ઘકાલીન બદલાવોને ધ્યાનમાં લેવાની ખાસ ભલામણ કરવામાં આવી છે. આગામી સમયમાં ખેડૂતોને વધુ સચોટ માર્ગદર્શન મળી રહે અને અન્નદાતાઓ અગાઉથી જ સતર્ક થઈ શકે તે માટે હવામાન વિભાગ દ્વારા આવા મહત્વપૂર્ણ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને જ આગાહીઓ અને કૃષિ સલાહો જારી કરવામાં આવશે.
