તૂર્કીના મધ્ય ભાગમાં આવેલા કુલ્તેપે વિસ્તારમાંથી પુરાતત્વવિદોને મળી આવેલા હજારો વર્ષ જૂના માટીના શિલાલેખો અને વેપારી પત્રોએ ઈતિહાસ અને અર્થશાસ્ત્રના ક્ષેત્રમાં એક અદ્ભુત ક્રાંતિ સર્જી છે. આશરે ચાર હજાર વર્ષ પહેલાં કંડારાયેલા આ માટીના દસ્તાવેજોમાં કોઈ કવિતા કે રાજાઓની ગાથાઓ નથી, પરંતુ તે સમયના વેપારીઓની સાદી રસીદો, માલસામાનના હિસાબો અને જોખમી રસ્તાઓ અંગેની ફરિયાદો છે. ઇતિહાસકારો અને અર્થશાસ્ત્રીઓની એક વિશેષ ટીમે આ બિઝનેસ પત્રો અને પરિવહન બિલનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરીને કાંસ્ય યુગના સમયના અગિયાર ખોવાયેલા નગરોનું ચોક્કસ ભૌગોલિક સ્થાન શોધી કાઢવામાં મોટી સફળતા મેળવી છે.
આ સંશોધન માટે નિષ્ણાતોએ આધુનિક અર્થશાસ્ત્રના વેપારી ગુરુત્વાકર્ષણ મોડેલનો ઉપયોગ કર્યો હતો. પ્રાચીન કાળમાં અસુર નગરના વેપારીઓ એનાટોલિયા ક્ષેત્રમાં લક્ઝરી કાપડ અને ટીનનો વેપાર કરતા હતા અને બદલામાં સોના-ચાંદી લાવતા હતા. આ વેપારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી મુસાફરી અને ગાડા ભાડાની વિગતો આ શિલાલેખોમાં અંકિત હતી. સંશોધકોએ જે શહેરોના સ્થાનો અગાઉથી જાણીતા હતા તેને આધાર બનાવીને, વેપારીઓની અવરજવરના આંકડાઓને ગણિતના મોડેલ દ્વારા ઉકેલ્યા. આ પ્રક્રિયાના પરિણામે અગિયાર જેટલા લાંબા સમયથી ગુમ થયેલા પ્રાચીન નગરો ક્યાં આવેલા હશે તેનું ચોક્કસ અનુમાન લગાવવામાં સંશોધકો સફળ રહ્યા છે, જે પુરાતત્વ જગતમાં એક મોટું વિજ્ઞાની પગલું ગણવામાં આવે છે.
આ અધ્યયન દર્શાવે છે કે હજારો વર્ષ પહેલાં પણ વેપારીઓ નફા પાછળ દોડતા હતા અને સ્પષ્ટ કાનૂની પ્રક્રિયાઓ તથા કર વ્યવસ્થા અસ્તિત્વમાં હતી. આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે આ પ્રાચીન વેપારી માર્ગો અને નગરોનું સ્થાન આજની આધુનિક વસ્તી અને રાત્રિના પ્રકાશના ડેટા સાથે પણ મેળ ખાય છે. તે સમયના વેપારીઓએ તો માત્ર પોતાની જોખમી ડિલિવરી સંભાળવા માટે જ આ પત્રો લખ્યા હતા, પરંતુ ચાર સહસ્ત્રાબ્દીઓ પછી તેમની એ ફરિયાદો આધુનિક અર્થશાસ્ત્રીઓ માટે અમૂલ્ય ડેટા સાબિત થઈ છે. આ શોધથી પુરાતત્વવિદોને હવે પ્રાચીન સભ્યતાઓના અવશેષો શોધવા માટે ચોક્કસ દિશા અને ક્ષેત્રો મળી રહેશે.
