જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં કુંડળીના વિવિધ ગ્રહોની સ્થિતિ અને તેની માનવજીવન પર પડતી અસરોનું વિસ્તૃત વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે જન્મકુંડળીમાં મંગળ ગ્રહ કોઈ ચોક્કસ કે પ્રતિકૂળ સ્થાનમાં બિરાજમાન થાય છે ત્યારે માંગલિક દોષ અથવા મંગળ દોષનું નિર્માણ થાય છે. આ દોષ વ્યક્તિના દાંપત્યજીવન, લગ્ન યોગ અને સુખ-શાંતિ પર નકારાત્મક અસર પાડી શકે છે. ખાસ કરીને વિવાહયોગ્ય યુવક-યુવતીઓના લગ્નમાં અણધાર્યા વિલંબ અને વારંવાર આવતી અડચણો પાછળ મંગળ દોષને મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. જોકે, શાસ્ત્રો અનુસાર શ્રદ્ધાપૂર્વક કેટલાક સરળ અને સચોટ ઉપાયો નિયમિત કરવાથી આ દોષના દુષ્પ્રભાવને મોટા પ્રમાણમાં નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
માંગલિક દોષના શાંતિપૂર્ણ નિવારણ માટે સંકટમોચન હનુમાનજીની આરાધનાને સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે. મંગળવારના પવિત્ર દિવસે હનુમાનજીના મંદિરે જઈને ગોળ, ચણા અને બુંદીનો પ્રસાદ અર્પણ કરવાથી મંગળ ગ્રહ શાંત થાય છે. આ ઉપરાંત મંગળવાર અને શનિવારે શુદ્ધ ઘીનો દીવો પ્રગટાવીને હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવો અત્યંત ફળદાયી સાબિત થાય છે. જો મંગળ દોષને લીધે લગ્નમાં સતત વિલંબ થઈ રહ્યો હોય, તો દર ગુરુવારે કેળાના વૃક્ષની વિધિવત પૂજા-અર્ચના કરવાની વિશેષ ભલામણ કરવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે આ ઉપાયથી ગુરુ ગ્રહ બળવાન બને છે અને લગ્ન સંબંધિત તમામ વિઘ્નો દૂર થાય છે.
આ ઉપરાંત માંગલિક દોષ ઘણીવાર આર્થિક સંકટ અને દેવાની સમસ્યાઓ સાથે પણ સંકળાયેલો હોય છે. આર્થિક મુશ્કેલીમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે રાત્રે સૂતા પહેલા લાલ કપડામાં જવ બાંધીને પલંગ પાસે રાખવા અને બીજા દિવસે સવારે કોઈ જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિને તેનું ગુપ્ત દાન કરવું જોઈએ. પારિવારિક સુખ-શાંતિ જાળવવા તેમજ ઘરમાંથી નકારાત્મક ઉર્જા દૂર કરવા માટે પૂર્ણિમાના દિવસે હવન કરવો શુભ રહે છે. સાથે જ મંગળવારે લાલ કપડામાં નારિયેળ બાંધી હનુમાનજીને અર્પણ કરવાથી અને સખત મહેનત છતાં નિષ્ફળતા મળતી હોય ત્યારે ગુરુવારે ભગવાન વિષ્ણુને જવ અર્પણ કરવાથી દોષમુક્તિ થાય છે.
