દિલ્હી સ્થિત કેન્દ્ર સરકાર સંચાલિત રામ મનોહર લોહિયા હોસ્પિટલે તબીબી ક્ષેત્રે એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરતાં સૌપ્રથમ વખત અત્યાધુનિક ડીપ બ્રેઇન સ્ટીમ્યુલેશન સર્જરી સફળતાપૂર્વક પાર પાડી છે. પાર્કિન્સન જેવી ગંભીર ન્યુરોલોજિકલ બીમારીથી પીડિત નેપાળની પંચાવન વર્ષીય મહિલા દર્દીના મગજમાં બ્રેઇન પેસમેકર પ્રત્યારોપિત કરીને આ જટિલ ઓપરેશન કરવામાં આવ્યું છે. સામાન્ય રીતે હૃદયની ગતિને નિયંત્રિત કરવા માટે પેસમેકર બેસાડવાની પદ્ધતિ જાણીતી છે, પરંતુ આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાને હવે મગજમાં પણ પેસમેકર લગાવી શકાતું હોવાનું સાબિત કરી બતાવ્યું છે. નેપાળની આ મહિલા સરકારી અધિકારી પાર્કિન્સનને લીધે હાથ-પગમાં અતિશય ધ્રૂજારી અને ચાલવા-ફરવામાં પડતી મુશ્કેલીઓથી પીડાઈ રહી હતી, જેના કારણે તે છેલ્લા છ મહિનાથી મેડિકલ રજા પર હતી.
આ અત્યંત જટિલ અને નાજુક સર્જરી સવારે નવ વાગ્યે શરૂ થઈને સાંજે સાડા પાંચ વાગ્યે પૂરી થઈ હતી. હોસ્પિટલના ન્યુરોસર્જરી વિભાગના વડાની દેખરેખ હેઠળ થયેલી આ મેગા સર્જરીમાં ન્યુરોસર્જરી ટીમ ઉપરાંત એનેસ્થેસિયા સહિત અન્ય સંબંધિત વિભાગોના નિષ્ણાત તબીબોએ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત તબીબી પ્રક્રિયામાં મગજના ચોક્કસ ભાગોમાં અત્યંત ઝીણા ઇલેક્ટ્રોડ્સ પ્રત્યારોપિત કરવામાં આવે છે અને છાતીની ચામડી નીચે પલ્સ જનરેટર કહેવાતું એક નાનું બેટરી સંચાલિત ઉપકરણ મૂકવામાં આવે છે. આ ઉપકરણ વાયર મારફતે મગજને નિયંત્રિત ઇલેક્ટ્રિકલ સિગ્નલ મોકલે છે, જેનાથી મગજની અસામાન્ય ગતિવિધિઓ અને ધ્રૂજારી જેવાં લક્ષણો અસરકારક રીતે નિયંત્રિત થાય છે.
ખાનગી હોસ્પિટલોમાં આ પ્રકારની આધુનિક સર્જરીનો ખર્ચ લાખો રૂપિયા જેટલો મોટો થાય છે, પરંતુ સરકારી હોસ્પિટલમાં આ સારવાર ઉપલબ્ધ બનવાથી સામાન્ય અને મધ્યમ વર્ગના દર્દીઓ માટે પણ આશાનું કિરણ જાગ્યું છે. આ સર્જરીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે ઓપરેશન બાદ દર્દીની ભારે દવાઓ પરની નિર્ભરતા ઘણી હદે ઘટી જાય છે અને સામાન્ય રીતે એકથી છ મહિનાની અંદર દર્દીના સ્વાસ્થ્યમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળે છે. હાલમાં આ સફળ સર્જરી બાદ નેપાળી મહિલા દર્દીની સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સ્થિર છે અને તે સ્વસ્થ થઈ રહી છે. તબીબી જગતમાં આ સફળતાને એક માઈલસ્ટોન સમાન માનવામાં આવી રહી છે, જે ભવિષ્યમાં અસંખ્ય મગજના રોગોથી પીડાતા દર્દીઓ માટે વરદાન સાબિત થશે.
