અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયોની ભારત મુલાકાત દરમિયાન દેશની રાજધાની નવી દિલ્હી જવાને બદલે સીધા જામનગર સ્થિત રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની વિશ્વની સૌથી મોટી રિફાઇનરી પહોંચવાની યોજનાએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારે ચર્ચા જગાવી છે. સામાન્ય રીતે વિદેશી રાજદ્વારીઓ કે મંત્રીઓ દિલ્હી ખાતે કેન્દ્ર સરકાર સાથે સત્તાવાર બેઠકો કરતા હોય છે. જોકે, અમેરિકન વહીવટીતંત્રના ટોચના મંત્રીનું સીધું દેશના સૌથી મોટા ઔદ્યોગિક જૂથના ઔદ્યોગિક સંકુલ પર પહોંચવું એ માત્ર ઔપચારિક મુલાકાત નથી, પરંતુ ઊર્જા નીતિઓ, આર્થિક હિતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણનો એક અત્યંત વ્યૂહાત્મક દાવ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
આ મુલાકાત પાછળ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ વેપાર અને અમેરિકી આર્થિક પ્રતિબંધોની નીતિઓ કેન્દ્રસ્થાને છે. અગાઉ રિલાયન્સ દ્વારા રશિયાની રોસ્નેફ્ટ કંપની સાથે લાંબા ગાળા માટે દર વર્ષે અંદાજે એક અબજ ડોલરનું કાચું તેલ ખરીદવાનો મહત્ત્વનો કરાર કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા વિવિધ પ્રતિબંધો અને આર્થિક દબાણને કારણે ભારતીય ઔદ્યોગિક એકમોએ રશિયન તેલની ખરીદીમાં વ્યૂહાત્મક ફેરફારો કરવા પડ્યા હતા. જામનગરની આ હાઈ-પ્રોફાઈલ મુલાકાત ભારતીય ઊર્જા ક્ષેત્ર પર પોતાનો પ્રભાવ જાળવી રાખવા અને ભવિષ્યની ઊર્જા પુરવઠા શૃંખલાને નિયંત્રિત કરવાની અમેરિકાની રણનીતિનો ભાગ છે.
આ સમગ્ર સમીકરણમાં ટેકનોલોજી ક્ષેત્રના અબજોપતિ ઇલોન મસ્ક અને તેમની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ કંપની સ્ટારલિંકની ભારતીય બજારમાં એન્ટ્રી પણ મહત્ત્વનો મુદ્દો બની રહી છે. ભારતના સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ક્ષેત્રમાં સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી અને બજાર સ્પર્ધાને લઈને મુકેશ અંબાણીની જિયો કંપની સાથે ગળાકાપ સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. મસ્કના અમેરિકી રાજકારણમાં વધતા પ્રભાવને જોતાં, આ મુલાકાત દ્વારા અમેરિકન ટેક કંપનીઓ માટે ભારતમાં સાનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું કરવા અને સ્ટારલિંક માટેનો માર્ગ મોકળો કરવા પરોક્ષ રીતે કોર્પોરેટ દબાણ લાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો હોવાનું ચર્ચાઈ રહ્યું છે.
આ ઉપરાંત, ભારતમાં નિયુક્ત અમેરિકી રાજદૂત સર્જિયો ગોર દ્વારા ભારતીય ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને સંસ્થાઓ સાથે સતત બેઠકો યોજીને આક્રમક રાજદ્વારી વલણ અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી વેપાર સમજૂતીઓ અંતર્ગત અમેરિકા પોતાના પક્ષે વેપાર સંતુલન સુધારવા સાથે ભારતીય જૂથો અમેરિકામાં મોટું મૂડીરોકાણ કરે તેવા પ્રયાસો કરી રહ્યું છે. આ તમામ બાબતો વચ્ચે જામનગર રિફાઇનરી ખાતે યોજનારી આ મુલાકાત વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, ઊર્જા નીતિ અને ભાવિ ટેલિકોમ ક્ષેત્ર માટે અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે.
