વર્ષ ૨૦૧૪માં દેશના વડાપ્રધાન દ્વારા સ્વચ્છ ભારત માટે કરવામાં આવેલા આહ્વાનથી શરૂ થયેલી યાત્રા આજે દેશના સૌથી લાંબા સમય સુધી ચાલનારા જનઆરોગ્ય અભિયાનમાં પરિવર્તિત થઈ ચૂકી છે. જે અભિયાન શરૂઆતમાં માત્ર આસપાસની સફાઈ અને શૌચાલય નિર્માણ જેવા પાયાના મુદ્દાઓ સાથે શરૂ થયું હતું, તે સમય જતાં 'સ્વચ્છ ભારતથી સ્વસ્થ ભારત'ના વ્યાપક મંચ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. આ અવિરત સફર દરમિયાન સમાજમાં એ ઊંડી સમજ વિકસી છે કે સ્વચ્છતા એ માત્ર એક શરૂઆત હતી. સાચો ઉદ્દેશ્ય તંદુરસ્ત સમાજનું નિર્માણ કરવાનો છે, કારણ કે સ્વસ્થ નાગરિકો જ દેશને વધુ મજબૂત, કાર્યક્ષમ અને આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે.
વીતેલા એક દાયકાથી વધુ સમયગાળામાં આ અભિયાન વ્યક્તિગત સ્વચ્છતાથી આગળ વધીને જાહેર આરોગ્ય, યોગ્ય પોષણ, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને તબીબી સુવિધાઓ જેવા બહુઆયામી વિષયો પર કેન્દ્રિત બન્યું છે. આ જનઆંદોલન માત્ર સભાઓ કે પ્રચાર પૂરતું સીમિત ન રહેતાં જમીની સ્તરે નક્કર પરિવર્તન લાવવા માટે સક્રિય બન્યું છે, જેને પરિણામે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ અભિયાનને અનેક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારો અને વૈશ્વિક સન્માન પ્રાપ્ત થયા છે. ગાંધી જયંતીના પાવન અવસરે મુંબઈ ખાતે આ પ્રેરણાદાયી અભિયાનના તેરમા તબક્કાની સત્તાવાર શરૂઆત કરવામાં આવી હતી, જે વીતેલા વર્ષોની ઉપલબ્ધિઓનું અવલોકન કરવાનો અને ભવિષ્યની રૂપરેખા ઘડવાનો મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ બન્યો હતો.
આ અભિયાનની ખરી તાકાત સમાજના તમામ વર્ગોની સક્રિય સહભાગિતા રહી છે. દેશના રાષ્ટ્રપતિ અને કેન્દ્રીય મંત્રીઓથી માંડીને પદ્મ પુરસ્કાર વિજેતાઓ, નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાઓ તેમજ સિનેમા અને રમતગમત જગતના દિગ્ગજોએ આ મંચ પરથી પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા છે. મહાનાયક અમિતાભ બચ્ચને સતત નવ વર્ષ સુધી આ અભિયાનને પોતાનો અવાજ આપ્યો, જ્યારે અભિનેતા આયુષ્માન ખુરાના સહિતના કલાકારોએ કરોડો લોકો સુધી આ સંદેશ પહોંચાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. સૌથી વિશેષ બાબત એ છે કે ડૉક્ટરો, નર્સો, આશા કાર્યકરો અને સફાઈ કર્મચારીઓ જેવા પાયાના યોદ્ધાઓના અથાક પરિશ્રમને અહીં યોગ્ય ગૌરવ મળ્યું છે. આ લોકોના સહિયારા પ્રયાસોથી સ્વચ્છતા અને સ્વાસ્થ્યનો આ સંકલ્પ આજે પ્રત્યેક નાગરિકની જીવનશૈલીનો અભિન્ન ભાગ બની ગયો છે.
