કોઈપણ મહત્વપૂર્ણ ઘટના, જેમ કે નોકરી માટેની વ્યક્તિગત મુલાકાત, વાર્ષિક પરીક્ષા કે મંચ પર જાહેર વક્તવ્ય આપતાં પહેલાં અચાનક હૃદયના ધબકારા વધી જવા, હાથ-પગ ધ્રૂજવા કે ગભરાટ થવો એ એક સામાન્ય માનવીય અનુભવ છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને પરિસ્થિતિગત ચિંતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કોઈ કાયમી માનસિક બીમારી નથી પરંતુ ચોક્કસ પરિસ્થિતિ સામે મગજ દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવતી એક ક્ષણિક પ્રતિક્રિયા છે. જ્યારે મસ્તિષ્ક કોઈ પરિસ્થિતિને પડકારરૂપ કે તણાવપૂર્ણ સમજે છે, ત્યારે શરીરનું ચેતાતંત્ર સક્રિય થઈ જાય છે અને શરીર સ્વબચાવની સ્થિતિમાં આવી જાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન શરીરમાં તણાવ વધારતા અંતઃસ્ત્રાવો ઝડપથી મુક્ત થાય છે, જેના પરિણામે શ્વાસ ઝડપી બને છે, ગળામાં શોષ પડે છે, પેટમાં અસ્વસ્થતા વર્તાય છે અને વધારે પડતો પરસેવો વળવા લાગે છે. ઘણા લોકોને આવી સ્થિતિમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં પણ ભારે મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. મુખ્યત્વે અન્ય વ્યક્તિઓ દ્વારા મૂલ્યાંકન થવાનો ભય, ભૂલ થવાની આશંકા કે લોકો શું વિચારશે તેનો ડર આ પ્રકારના ગભરાટનું મુખ્ય કારણ બને છે. જોકે આ ચિંતા સામાજિક ચિંતા વિકાર કરતાં તદ્દન અલગ છે, કારણ કે નિર્ધારિત પ્રસંગ પૂર્ણ થતાં જ આ લક્ષણો આપોઆપ શાંત થઈ જાય છે.
આ પ્રકારના ગભરાટ પર કાબૂ મેળવવા માટે અગાઉથી યોગ્ય પૂર્વતૈયારી કરવી ખૂબ જ આવશ્યક છે. મુલાકાત કે પરીક્ષા પૂર્વે ઊંડા અને ધીમા શ્વાસ લેવાની કસરત કરવી, મનમાં આવતા નકારાત્મક વિચારોને ઓળખી તેને સકારાત્મક દ્રષ્ટિકોણમાં બદલવા તથા પૂરતી ઊંઘ લેવી અત્યંત ફાયદાકારક સાબિત થાય છે. પરિસ્થિતિથી ડરીને ભાગવાને બદલે ધીમે ધીમે તેનો સામનો કરવાની ટેવ પાડવી જોઈએ. નિયમિત શારીરિક કસરત અને સંતુલિત દિનચર્યા પણ આવા તણાવ સામે લડવાની આંતરિક શક્તિ આપે છે.
સામાન્ય રીતે આ સ્થિતિ થોડા સમયમાં કાબૂમાં આવી જાય છે, પરંતુ જો આવી ચિંતા વારંવાર સતાવતી હોય અને વ્યક્તિના રોજિંદા જીવન કે કાર્યક્ષમતા પર પ્રતિકૂળ અસર પહોંચાડતી હોય, તો માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી હિતાવહ છે. ખાસ કરીને જો ગભરાટ દરમિયાન છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો થાય, શ્વાસ લેવામાં અતિશય તકલીફ જણાય કે બેભાન થવા જેવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જાય, તો તેને સામાન્ય ન ગણતાં તાત્કાલિક તબીબી સારવાર મેળવવી અનિવાર્ય બને છે.
