કોઈ મહત્વપૂર્ણ ઇન્ટરવ્યૂ આપતાં પહેલાં, પરીક્ષા ખંડમાં પ્રવેશતાં કે જાહેરમાં મંચ પર વક્તવ્ય આપતી વખતે અચાનક હૃદયના ધબકારા વધી જવા, હાથ-પગ ઠંડા પડી જવા કે શ્વાસ ઝડપી થઈ જવા એ અત્યંત સામાન્ય અનુભવ છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને 'પરિસ્થિતિગત ચિંતા' કહેવામાં આવે છે. આ કોઈ કાયમી માનસિક બીમારી નથી, પરંતુ કોઈ ચોક્કસ ઘટના કે દબાણવાળી પરિસ્થિતિ સામે મગજ અને શરીર દ્વારા વ્યક્ત થતો એક અસ્થાયી પ્રતિભાવ છે. આ સમય દરમિયાન વધુ પડતો પરસેવો વળવો, હાથ-પગમાં ધ્રુજારી, મોં સુકાવું, પેટમાં ગરબડ થવી તેમજ એકાગ્રતા ગુમાવવી જેવાં શારીરિક અને માનસિક લક્ષણો સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.
જ્યારે આપણું મગજ કોઈ પરિસ્થિતિને પડકારજનક અથવા તણાવપૂર્ણ માને છે, ત્યારે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલી આપોઆપ સક્રિય થઈ જાય છે. મગજના તણાવ પ્રતિભાવને લીધે શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ ઝડપી બને છે, જેથી હૃદયના ધબકારા અને શ્વાસની ગતિ વધી જાય છે. પરીક્ષા કે ઇન્ટરવ્યૂ દરમિયાન અન્ય લોકો આપણા વિશે શું વિચારશે કે આપણું મૂલ્યાંકન કેવું થશે, તેવો ડર મનમાં ઘર કરી જાય છે. કોઈ મોટી ભૂલ થઈ જવાની આશંકા અને અપેક્ષાઓનું ભારણ ગભરાટમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે. જોકે, આ પરિસ્થિતિ સામાજિક ચિંતા વિકાર કરતાં તદ્દન અલગ છે, કારણ કે પરિસ્થિતિ પૂર્ણ થતાં જ શરીર ફરી સામાન્ય બની જાય છે.
આવી અસ્થાયી ચિંતા પર કાબૂ મેળવવા માટે પૂર્વતૈયારી અત્યંત આવશ્યક છે. કોઈપણ મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમ કે પરીક્ષા પહેલાં ઊંડા અને ધીમા શ્વાસ લેવાની કવાયત કરવાથી મન શાંત થાય છે. મનમાં ચાલતા નકારાત્મક વિચારોને દૂર કરીને સકારાત્મક અભિગમ અપનાવવો અને પૂરતી ઊંઘ લેવી ખૂબ જરૂરી છે. ગભરાટના ડરથી આવી પરિસ્થિતિઓથી ભાગવાને બદલે ધીરજપૂર્વક તેનો સામનો કરવાની ટેવ પાડવી જોઈએ. આ ઉપરાંત, નિયમિત કસરત અને સંતુલિત દિનચર્યા પણ શરીરને તણાવમુક્ત રાખવામાં ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થાય છે.
સામાન્ય સંજોગોમાં આ ચિંતા સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક નથી હોતી, પરંતુ જો આ પ્રકારની ગભરામણ વારંવાર થતી હોય અને રોજિંદા જીવન તેમજ કામકાજ પર ગંભીર અસર પહોંચાડતી હોય, તો મનોચિકિત્સક કે નિષ્ણાત તબીબની સલાહ લેવી અનિવાર્ય બને છે. જો તણાવની સ્થિતિમાં છાતીમાં અસહ્ય દુખાવો થાય, ચક્કર આવીને બેભાન થઈ જવાય કે શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ ઊભી થાય, તો તેને જરાય અવગણ્યા વગર તાત્કાલિક તબીબી સારવાર મેળવવી હિતાવહ છે.
