કાનમાં મેલ જામવો એ એક કુદરતી અને સામાન્ય શારીરિક પ્રક્રિયા છે, જેને તબીબી ભાષામાં ઈયરવેક્સ કહેવામાં આવે છે. કાનની નળીમાં બનતો આ સ્ત્રાવ વાસ્તવમાં ધૂળ, માટી અને બેક્ટેરિયાને અંદર જતાં અટકાવીને કાનના આંતરિક ભાગનું રક્ષણ કરે છે. જોકે, મોટાભાગના લોકો તેને બિનજરૂરી ગંદકી માનીને કાન સાફ કરવા માટે માચીસની સળી, સેફ્ટી પિન કે કપાસવાળી સળીઓ એટલે કે ઈયરબડ્સનો ઉપયોગ કરે છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે આવી અણીદાર વસ્તુઓ કાનમાં નાખવી અત્યંત જોખમી છે, કારણ કે તેનાથી કાનના અત્યંત નાજુક પડદાને કાયમી નુકસાન થઈ શકે છે અથવા મેલ વધુ અંદર ધકેલાઈ જાય છે. જ્યારે કાનમાં વધુ પડતો મેલ જમા થાય ત્યારે સાંભળવામાં તકલીફ થાય છે અને ખાસ કરીને શિયાળાની ઋતુમાં કાનમાં અસહ્ય દુખાવો થઈ શકે છે.
કાનમાંથી કઠણ થઈ ગયેલો મેલ સુરક્ષિત રીતે દૂર કરવા માટે બેકિંગ સોડાનો ઉપયોગ એક ઉત્તમ ઘરેલું ઉપાય છે. આ પદ્ધતિ અપનાવવા માટે અડધી ચમચી ખાવાના સોડાને આશરે ૬૦ મિલીલીટર જેટલા હૂંફાળા પાણીમાં યોગ્ય રીતે ઓગાળી લેવું જોઈએ. ત્યારબાદ આ મિશ્રણને ડ્રોપરવાળી શીશીમાં ભરી, માથું એક તરફ નમાવીને કાનમાં તેના પાંચથી દસ ટીપાં ધીમેથી નાખવા જોઈએ. આ દ્રાવણને કાનમાં લગભગ એક કલાક રહેવા દેવું, જેથી અંદર જામેલો મેલ એકદમ નરમ પડી જાય. ત્યારપછી ચોખ્ખા પાણી વડે કાન બહારથી સાફ કરી લેવો. મેલ સંપૂર્ણપણે સાફ ન થાય ત્યાં સુધી આ પ્રયોગ દિવસમાં એક વખત સુરક્ષિત રીતે કરી શકાય છે.
આ ઉપરાંત, કાનની સફાઈ માટે કુદરતી તેલનો ઉપયોગ પણ અત્યંત અસરકારક સાબિત થાય છે. નાળિયેર તેલ, બેબી ઓઈલ અથવા ઓલિવ તેલને સહેજ નવશેકું ગરમ કરીને ડ્રોપરની મદદથી તેના બેથી ત્રણ ટીપાં કાનમાં નાખી શકાય છે. તેલ નાખ્યા બાદ માથું પાંચ મિનિટ તે જ સ્થિતિમાં રાખવું જેથી તેલ કાનની અંદર ઊંડે સુધી પહોંચીને કઠણ મેલને પોચો બનાવે અને તે સરળતાથી બહાર નીકળી જાય. સોશિયલ મીડિયા પર દર્શાવવામાં આવતી અયોગ્ય રીતો કે કાનમાં મીણબત્તી સળગાવવા જેવી જોખમી પદ્ધતિઓથી દૂર રહેવું જોઈએ. જો કાનમાં રસી આવતી હોય કે અતિશય દુખાવો થતો હોય તો ઘરેલું ઉપચાર કરવાને બદલે તાત્કાલિક કાનના નિષ્ણાત તબીબની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
