ભારતના સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રમાં હવે એક અભૂતપૂર્વ ડિજિટલ ક્રાંતિનો પ્રારંભ થઈ રહ્યો છે. દર્દીઓની તબીબી હિસ્ટ્રી સાચવવા પૂરતું સીમિત રહેલું ડિજિટલ તંત્ર હવે બીમારીઓની ચોક્કસ પેટર્ન અને ફેલાવાને ઓળખવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. દેશભરમાં ૧૨૨ કરોડ ૯૫ લાખથી પણ વધુ હેલ્થ રેકોર્ડ્સ ડિજિટલ નેટવર્ક સાથે જોડાયા બાદ, કેન્દ્ર સરકાર આ વિશાળ માહિતી ભંડારનો ઉપયોગ કરીને વિવિધ રોગોનો એક સર્વાંગી ‘ડિજિટલ નકશો’ તૈયાર કરવાની મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજના પર કામ કરી રહી છે. આ સમગ્ર વ્યવસ્થામાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા એટલે કે એઆઈ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
આ નવીન ટેકનોલોજીની મદદથી કયા ભૌગોલિક વિસ્તારમાં કઈ બીમારીનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે, કયા રોગોનું દબાણ વધુ છે અને સારવારના પરિણામો કેવા મળી રહ્યા છે તેની સચોટ માહિતી ત્વરિત મેળવી શકાશે. એઆઈ આધારિત વિશ્લેષણ દ્વારા સંભવિત રોગચાળાના કેન્દ્રો એટલે કે હોટસ્પોટ્સ પર સતત નજર રાખી શકાશે. આ પ્રણાલી માત્ર ચેપી રોગો જ નહીં, પરંતુ ડાયાબિટીસ, કેન્સર, હૃદયરોગ અને શ્વાસ સંબંધિત ગંભીર બિન-ચેપી બીમારીઓની પ્રારંભિક ઓળખ કરવામાં પણ ઉપયોગી નીવડશે. હાલના તબક્કે રેટિનોપેથી, ટીબી અને કેન્સરના સ્ક્રિનિંગ માટે આવા કેટલાક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે.
જિલ્લા અને રાજ્ય સ્તરે તૈયાર થનારા આ જોખમ વિશ્લેષણ નકશાને આધારે ભવિષ્યમાં સ્વાસ્થ્ય બજેટ અને તબીબી સંસાધનોની ફાળવણી વાસ્તવિક જરૂરિયાત મુજબ થઈ શકશે. અત્યાર સુધી માત્ર વસ્તી કે જૂના આંકડાઓને આધારે થતી ફાળવણી હવે સંપૂર્ણપણે ડેટા આધારિત બનશે. દેશના પરંપરાગત સર્વેલન્સ નેટવર્કને આધુનિક પ્લેટફોર્મ સાથે સાંકળવામાં આવી રહ્યું છે. જેમાં ગુજરાતના ‘ટેકો પ્લસ’, ઉત્તર પ્રદેશના ‘ઈ-કવચ’, રાજસ્થાનના ‘પીસીટીએસ’ તેમજ પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના જેવા વિવિધ રાજ્યોના અગ્રણી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સને રાષ્ટ્રીય સ્તરે જોડીને દેશના જાહેર આરોગ્ય તંત્રને વધુ સુદ્રઢ બનાવવામાં આવશે.
