તાજેતરનાં વર્ષોમાં દેશનાં મોટાં શહેરોમાં પાણીની કટોકટી વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે. બેંગલુરુ, મુંબઈ, દિલ્હી અને હૈદરાબાદ જેવાં પ્રમુખ શહેરોમાં ભૂગર્ભજળનું સ્તર જોખમી રીતે નીચું જઈ રહ્યું છે. એક જમાનામાં સેંકડો તળાવોથી સમૃદ્ધ બેંગલુરુ આજે પાણી માટે વલખાં મારી રહ્યું છે, જ્યાં અડધાથી વધુ તળાવો અદ્રશ્ય થઈ ગયા છે અને હજારો બોરવેલ સૂકાઈ ગયા છે. મુંબઈ જેવા દરિયાકાંઠાના શહેરોએ પણ જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર માત્ર નવથી દસ ટકા સુધી પહોંચી જવાની ગંભીર સ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો છે. દિલ્હી અને હૈદરાબાદમાં પણ ભૂગર્ભજળનો અતિશય ઉપયોગ થવાને કારણે સ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક બની છે, જેનાથી કરોડો લોકો પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે.
આ ભયાનક જળસંકટ પાછળનું મુખ્ય કારણ અપૂરતો વરસાદ નથી, પરંતુ પાણીના સંગ્રહ અને વ્યવસ્થાપન પ્રત્યેની આપણી ગંભીર બેદરકારી છે. શહેરીકરણ અને રિયલ એસ્ટેટના અનિયંત્રિત વિકાસ માટે કુદરતી તળાવોને પૂરી દેવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે જમીનમાં પાણી ઉતરવાની કુદરતી પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગઈ છે. ભૂગર્ભજળનું સંકટ ત્યારે જ નજરે પડે છે જ્યારે પરિસ્થિતિ અતિશય ગંભીર બની જાય છે અને પંપમાંથી પાણીને બદલે હવા નીકળવા લાગે છે. આ પાણીની અછત હવે માત્ર નાગરિકોની દૈનિક સુવિધા જ નહીં, પરંતુ તેમનાં પારિવારિક બજેટ અને સ્વાસ્થ્ય પર પણ ભારે અસર કરી રહી છે. શુદ્ધ પાણીના અભાવે દર વર્ષે અસંખ્ય લોકો પાણીજન્ય રોગોનો ભોગ બને છે.
આ ગંભીર સમસ્યામાંથી બહાર આવવા માટે તાત્કાલિક ધોરણે અસરકારક પગલાં લેવાની અનિવાર્યતા છે. તળાવોનું પુનર્જીવન, વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ ફરજિયાત બનાવવો અને પાણીના નવા સ્રોતો વિકસાવવા જેવા ઉપાયો દ્વારા પરિસ્થિતિમાં સુધારો કરી શકાય છે. ચેન્નાઈ અને બેંગલુરુ જેવા શહેરોમાં કરાયેલા પ્રયાસો દર્શાવે છે કે યોગ્ય આયોજનથી જળસંકટને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. પાણીની આ સમસ્યા માત્ર કુદરતી નથી, પરંતુ તે ખામીયુક્ત આયોજન અને સંચાલનનું પરિણામ છે. જો સમયસર સચોટ નિર્ણયો નહીં લેવાય, તો ભવિષ્યમાં માનવજાતે અસહ્ય મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડશે. તેથી, દરેક નાગરિક અને તંત્રએ જાગૃત થઈને પાણીના એકેએક ટીપાંનું મૂલ્ય સમજવું પડશે.
