ઘરે બનાવેલા ખાદ્યપદાર્થોનો લાંબા સમય સુધી સંગ્રહ કરવાની પદ્ધતિ ભારતીય ઘરોમાં ખૂબ જ સામાન્ય છે. ખાસ કરીને જ્યારે ટામેટાંની પ્યુરી કે ટામેટાંને કાચની બરણીઓમાં લાંબા ગાળા માટે સાચવવામાં આવે છે, ત્યારે ઘણીવાર તેના બીજ અથવા આસપાસના ભાગમાં કાળા ઝીણા ડાઘ જોવા મળે છે. મોટાભાગના લોકો આવા કાળા ડાઘ જોઈને ગભરાઈ જાય છે અને માની લે છે કે સંગ્રહ કરેલો ખોરાક બગડી ગયો છે. જોકે, ખાદ્ય સુરક્ષાના નિષ્ણાતોના મતે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આ કોઈ સડો કે ફૂગ નથી, પરંતુ એક સામાન્ય કુદરતી રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા પાછળનું મુખ્ય કારણ ખનિજો અને ટામેટાંમાં રહેલા કુદરતી રસાયણો વચ્ચે થતી પ્રતિક્રિયા છે. ટામેટાંને ઉકાળતી વખતે કે પ્રોસેસ કરતી વખતે જો લોખંડના વાસણોનો ઉપયોગ થયો હોય અથવા પાણીમાં આયર્ન જેવા ખનિજોનું પ્રમાણ વધુ હોય, તો ટામેટાંના એસિડ અને વનસ્પતિ તત્વો સાથે મળીને આ ખનિજો બીજ પર કાળો રંગ છોડે છે. જો કાચની બરણીનું ઢાંકણું યોગ્ય રીતે સીલબંધ રહ્યું હોય અને તેમાં હવા ન ગઈ હોય, તો આ ડાઘ સંપૂર્ણપણે હાનિરહિત હોય છે અને આવા ટામેટાં ખાવા માટે તદ્દન સુરક્ષિત ગણાય છે.
જોકે, રસોઈમાં ઉપયોગ કરતા પહેલા સાચી ખરાબી અને આ કુદરતી પ્રક્રિયા વચ્ચેનો તફાવત પારખવો અનિવાર્ય છે. જો બરણીનું ઢાંકણું ઉપરની તરફ ફૂલી ગયું હોય, સીલ ઢીલી પડી ગઈ હોય, ખોલતી વખતે અંદરથી કોઈ અસામાન્ય દુર્ગંધ આવતી હોય કે ફીણ વળી ગયેલા દેખાય, તો તે ખાદ્યપદાર્થમાં હાનિકારક બેક્ટેરિયા પેદા થયા હોવાનો સ્પષ્ટ સંકેત છે. આવા સંજોગોમાં તે ટામેટાંને સહેજ પણ ચાખ્યા વગર તરત જ ફેંકી દેવા જોઈએ, કારણ કે તે સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ગૃહિણીઓ અને રસોઈના શોખીનોએ ટામેટાંનો સંગ્રહ કરતી વખતે સાવચેતી રાખવી જોઈએ. હંમેશા સારી ગુણવત્તાવાળા કાચના વાસણો વાપરવા અને રાંધતી વખતે બિન-પ્રતિક્રિયાશીલ વાસણોનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે. યોગ્ય રીતે સીલ કરેલી બરણીમાં દેખાતા માત્ર કાળા ડાઘથી ડર્યા વગર, અન્ય લક્ષણો ચકાસીને જ તેને ફેંકવાનો નિર્ણય લેવો જોઈએ જેથી ખોરાકનો ખોટો બગાડ અટકાવી શકાય.
