આજના સમયમાં ઘર આંગણે કે અગાશી પર બગીચો બનાવવાનો શોખ ખૂબ જ વધી રહ્યો છે. છોડના સારા વિકાસ અને હરિયાળી માટે લોકો અવારનવાર રાસાયણિક ખાતરોનો સહારો લેતા હોય છે, પરંતુ રસોડામાં ઉપલબ્ધ સામાન્ય વસ્તુઓ પણ ઉત્તમ ખાતર તરીકે કામ કરી શકે છે. દહીંમાંથી બનાવેલી છાશ ઘણીવાર ઘરમાં વધી જતી હોય છે, જેને મોટાભાગના લોકો નકામી સમજીને ફેંકી દે છે. જોકે, આ વધેલી છાશનો બાગાયતમાં યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો તે કુંડાની માટી અને છોડ માટે એક અસરકારક કુદરતી પ્રવાહી ખાતર સાબિત થઈ શકે છે. છાશમાં રહેલા પોષક તત્વો અને ઉપયોગી સૂક્ષ્મજીવો જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવામાં મદદરૂપ બને છે.
બગીચાના છોડ માટે છાશનો ઉપયોગ કરતી વખતે ચોક્કસ સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે. છાશને ક્યારેય સીધી કે ઘટ્ટ સ્વરૂપે માટીમાં રેડવી ન જોઈએ, કારણ કે તેનાથી નુકસાન થઈ શકે છે. તેનો ઉપયોગ કરતા પહેલા એક ભાગ છાશમાં પાંચથી દસ ભાગ જેટલું પાણી ઉમેરીને પાતળું દ્રાવણ તૈયાર કરવું જરૂરી છે. આ દ્રાવણને છોડના મૂળની આસપાસ ધીમે-ધીમે રેડવું જોઈએ. વળી, છોડને દરરોજ આ મિશ્રણ આપવાની જરૂર નથી. સામાન્ય રીતે પંદરથી વીસ દિવસના નિયમિત અંતરે આ પ્રવાહી આપી શકાય છે. જો કુંડાની માટી પહેલેથી જ વધુ પડતી ભીની હોય તો તેનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ, જેથી મૂળમાં સડો ન થાય.
આ કુદરતી દ્રાવણનો ઉપયોગ ગુલાબ, જાસૂદ, મની પ્લાન્ટ જેવા સુશોભનના છોડ તેમજ ટામેટાં અને મરચાં જેવા શાકભાજીના છોડમાં સરળતાથી કરી શકાય છે. શરૂઆતના તબક્કે આ ખાતરનો પ્રયોગ ખૂબ જ અલ્પ માત્રામાં કરવો હિતાવહ છે. દરેક વનસ્પતિની પોષણ સંબંધિત જરૂરિયાતો અલગ હોય છે, તેથી ખાસ કરીને નવા કે નાજુક છોડ પર સાવધાનીપૂર્વક પ્રયોગ કરવો જોઈએ. છાશમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ માટીને પોષણ પૂરું પાડીને મૂળના તંદુરસ્ત વિકાસમાં સહાયક બને છે. આમ, નકામી સમજીને ફેંકી દેવાતી છાશનો સદુપયોગ કરીને બગીચાને કુદરતી રીતે હર્યોભર્યો રાખી શકાય છે.
