સૌરાષ્ટ્રની પ્રજા માટે જીવાદોરી સમાન ભાદર નદી આજે અત્યંત ગંભીર અને ચિંતાજનક દૌરમાંથી પસાર થઈ રહી છે. દેશની દસ સૌથી વધુ પ્રદૂષિત નદીઓમાં સ્થાન ધરાવતી આ નદીની વાસ્તવિક સ્થિતિનો તાગ મેળવવા જ્યારે જમીની હકીકત તપાસવામાં આવી ત્યારે ચોંકાવનારા દ્રશ્યો સામે આવ્યા છે. જેતપુરના કુખ્યાત સાડી ઉદ્યોગનું કેમિકલયુક્ત લાલ પાણી સીધું નદીમાં છોડવામાં આવી રહ્યું છે, જેના કારણે નદીના કુદરતી પ્રવાહનું અસ્તિત્વ જોખમાયું છે. આ કેમિકલયુક્ત પાણી જમીનમાં ઉતરીને ભૂગર્ભ જળને પણ બગાડી રહ્યું છે, જેના પરિણામે કાંઠા વિસ્તારના કૂવા અને બોરના પાણી સંપૂર્ણપણે રંગીન અને પ્રદૂષિત બની ગયા છે. આ ગંભીર પ્રદૂષણના કારણે નદી કાંઠાના ખેડૂતોની ઉપજાઉ જમીનો ક્રમશઃ બંજર બની રહી છે અને તેમની આજીવિકા સમાન ખેતી પણ બરબાદ થઈ રહી છે.
આ સમસ્યા માત્ર ઔદ્યોગિક એકમો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ નવાગઢ ખાતે આવેલા નગરપાલિકાના સુએઝ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (STP) ની બેદરકારીએ નદીને બેવડો માર પહોંચાડ્યો છે. નિયમ મુજબ પાણીનું શુદ્ધિકરણ કર્યા વગર જ લીલી ઝાંઈ મારતું અને તીવ્ર દુર્ગંધયુક્ત દૂષિત પાણી સીધું ભાદર નદીમાં ઠાલવવામાં આવી રહ્યું છે, જેને કારણે નદીના પાણી પર ચારેય બાજુ સફેદ ફીણના થર જામેલા જોવા મળે છે. બીજી તરફ, પર્યાવરણવિદો અને સ્થાનિક અગ્રણીઓ આક્ષેપ કરી રહ્યા છે કે સત્તાકીય સંરક્ષણ અને લાયસન્સ વગર ધમધમતા કેટલાક બોગસ કારખાનાઓ પોતાનું કેમિકલયુક્ત પાણી કોમન ઇન્ફ્લુએન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (CETP) માં મોકલવાને બદલે રાત્રે કે છૂપી રીતે સીધું નદીમાં વહાવી દે છે. ગુજરાત પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (GPCB) સમક્ષ અનેકવાર લેખિત રજૂઆતો અને આંદોલનો કરવા છતાં તંત્ર દ્વારા કોઈ નક્કર અને કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવતી નથી, જેના કારણે ઉદ્યોગકારોના हौसला बुलंद જોવા મળે છે.
ભાદર નદીના આ ઝેરી પાણીની સીધી અસર આસપાસના ગ્રામીણ વિસ્તારોની ગ્રામીણ અર્થવ્યવસ્થા અને પશુપાલન પર વર્તાઈ રહી છે. પાણીની ભારે તંગી વચ્ચે નાછૂટકે ખેડૂતોએ પોતાના પાકમાં અને માલધારીઓએ મૂંગા પશુઓને આ જ રસાયણયુક્ત પાણી પીવડાવવું પડે છે, જેના કારણે મોલાતની ગુણવત્તા કથળી રહી છે અને માલઢોર ગંભીર બીમારીઓનો ભોગ બની રહ્યા છે. અગાઉ જીપીસીબીના અધિકારીઓએ ઉપવાસ આંદોલન સમયે ડિસેમ્બર સુધીમાં નદીનું પાણી ચોખ્ખું કરી દેવાની મોટી મોટી બાંહેધરીઓ આપી હતી, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં સ્થિતિ બદથી બદતર થતી ગઈ છે. જો આ પ્રકારે બેફામપણે કેમિકલયુક્ત અને અનપ્યોરિફાઈડ પાણી નદીમાં છોડાતું રહેશે તો આવનારા સમયમાં ભાદર નદી કાંઠાનો આખો પ્રદેશ એક નિર્જીવ અને બંજર મરૂભૂમિમાં ફેરવાઈ જશે, જેથી વહીવટી તંત્રે તાત્કાલિક ધોરણે કડક પગલાં લેવા અનિવાર્ય બન્યું છે.
