સનાતન ધર્મ અને પૌરાણિક શાસ્ત્રો અનુસાર સતયુગ, ત્રેતાયુગ અને દ્વાપરયુગ બાદ વર્તમાન સમય કળિયુગ તરીકે ઓળખાય છે. પૃથ્વી પર કળિયુગની શરૂઆત ક્યારે અને કઈ ઘટનાથી થઈ તે અંગે ધર્મગ્રંથોમાં અત્યંત ગંભીર અને રહસ્યમય વિગતો પ્રાપ્ત થાય છે. જ્યોતિષીય ગણતરીઓ અને પંચાંગ આધારિત માન્યતાઓ મુજબ, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના આ પૃથ્વી પરથી વૈકુંઠ ગમન સાથે જ દ્વાપરયુગનો અંત આવ્યો હતો અને કળિયુગે પૃથ્વી પર પગપેસારો કર્યો હતો. પૌરાણિક કાળગણના મુજબ આ ઐતિહાસિક તિથિ આસો માસના વદ પક્ષની તેરસની આસપાસ બની હોવાનું મનાય છે, જેને આધ્યાત્મિક પરિભાષામાં 'કળિયુગ દિવસ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પૌરાણિક કથા અનુસાર, મહાભારતના ભીષણ યુદ્ધ અને પોતાના વંશના ઉપસંહાર બાદ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ એક વનમાં પીપળાના વૃક્ષ નીચે વિશ્રામ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે એક પારધીએ ભૂલથી તેમના ચરણકમળને હરણની આંખ સમજીને તીર ચલાવી દીધું હતું. આ દિવ્ય લીલા પૂર્ણ થતાં જ શ્રીકૃષ્ણે માનવ દેહ ત્યાગીને વૈકુંઠ ધામ પ્રસ્થાન કર્યું હતું. શાસ્ત્રીય માન્યતા છે કે જે ક્ષણે શ્રીકૃષ્ણના ચરણ આ ધરા પરથી અદ્રશ્ય થયા, તે જ ક્ષણથી પૃથ્વી પર કળિયુગનો પ્રભાવ શરૂ થઈ ગયો હતો. વર્ષ ૨૦૨૬માં ૮ ઓક્ટોબરના રોજ આ રહસ્યમય તિથિનો વિશેષ સંયોગ રચાવા જઈ રહ્યો છે, જે આત્મમંથન, પાપમુક્તિ અને ઈશ્વર ભક્તિ માટે અત્યંત દુર્લભ સમય ગણાય છે.
કળિયુગના પ્રભાવ વિશે શાસ્ત્રોમાં વિશેષ ઉલ્લેખ છે કે, જે પુણ્ય સતયુગમાં હજારો વર્ષોની કઠોર તપસ્યા, યોગ અને યજ્ઞ કરવાથી મળતું હતું, તે જ પરમ ફળ કળિયુગમાં સાચા મનથી કેવળ પ્રભુના નામસ્મરણ અને હરિ સંકીર્તન માત્રથી પ્રાપ્ત થઈ જાય છે. કળિયુગ દિવસ નિમિત્તે પ્રભુ આરાધના માટે વહેલી સવારે બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં ૦૪:૩૯ થી ૦૬:૧૮ વાગ્યા સુધીનો સમય સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે, જ્યારે સાંજે ૦૫:૫૮ થી રાત્રે ૦૮:૩૦ વાગ્યા સુધીનો સમય સંકીર્તન માટે અતિ શુભ રહેશે. કાળચક્રના નિયમ મુજબ કળિયુગના અંતમાં અધર્મનો નાશ કરવા ભગવાન વિષ્ણુ કલ્કિ અવતાર ધારણ કરશે, પરંતુ ત્યાં સુધી માત્ર ઈશ્વરનું નામ જ મુક્તિનો સાચો માર્ગ છે.
