અઢારમી સદીમાં જ્યારે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ દરમિયાન નવી મશીનરી આવી ત્યારે ભારતના પરંપરાગત કાપડ કારીગરોએ પોતાની આજીવિકા ગુમાવી દીધી હતી અને તે આંચકામાંથી બહાર આવતા દેશને સદીઓ લાગી ગઈ હતી. આજે ટેકનોલોજીના બદલાતા યુગમાં ઇતિહાસ ફરી પોતાનું પુનરાવર્તન કરી રહ્યો હોય તેવા એંધાણ મળી રહ્યા છે. આધુનિક સમયમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ઝડપી આગમનને કારણે ભારતના સોફ્ટવેર અને આઇટી સેવા ક્ષેત્ર સામે મોટો પડકાર ઊભો થયો છે. બેંગલુરુ અને હૈદરાબાદ જેવા શહેરોમાંથી સંચાલિત થતો ભારતનો આઇટી ઉદ્યોગ આશરે ૨૫૦ અબજ ડોલરની નિકાસ કરે છે અને ૬૦ લાખથી વધુ લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે, પરંતુ સ્વાયત્ત આઇટી સાધનો હવે ભારતીય સોફ્ટવેર એન્જિનિયરોની ઉપયોગિતા અને મૂલ્ય ઘટાડી રહ્યા છે.
વૈશ્વિક કંપનીઓ હવે પરંપરાગત આઇટી સેવાઓ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે અદ્યતન એઆઈ મોડેલ્સ તરફ વળી રહી છે. બીજી તરફ, ભારતમાં સરકારો ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને ડેટા સેન્ટરો સ્થાપવા માટે ભારે સબસિડી અને જમીન ફાળવી રહી છે, પરંતુ આવા વિશાળ ડેટા સેન્ટરો પૂરતી નવી નોકરીઓનું સર્જન કરવામાં નિષ્ફળ રહે છે. વર્ષ ૨૦૪૭ સુધીમાં ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાના સંકલ્પ માટે માથાદીઠ આવકમાં વાર્ષિક ૯ ટકાથી વધુ વૃદ્ધિ જરૂરી છે. જો ઊંચા પગારવાળી નોકરીઓનું સર્જન અટકી જશે, તો આ આર્થિક લક્ષ્ય હાંસલ કરવું અત્યંત કઠિન બની જશે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ દેશના લગભગ ૪૦ કરોડ જેટલા યુવાનો માટે અત્યંત નાજુક અને ચિંતાજનક છે. શિક્ષણ મેળવ્યા પછી પણ યોગ્ય કક્ષાની નોકરી ન મળવાને કારણે યુવા પેઢીમાં હતાશા વધી રહી છે. જો દેશનો વાર્ષિક વિકાસ દર પાછલા દાયકાની જેમ ૫.૫ ટકાની આસપાસ જ સીમિત રહેશે, તો ભારત આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ બને તે પહેલાં જ તેની વસ્તી વૃદ્ધાવસ્થા તરફ ધકેલાઈ જવાનું જોખમ છે. બીજી તરફ વૈશ્વિક નિકાસમાં ભારતનો હિસ્સો હજુ બે ટકાથી ઓછો છે અને વિયેતનામ જેવા દેશો ઉત્પાદન ક્ષેત્રે આગળ નીકળી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતે માત્ર ટેકનોલોજીના વપરાશકાર બનવાને બદલે પોતાની ઔદ્યોગિક નીતિમાં ધરમૂળથી ફેરફાર કરી યુવાનોને નવીન કૌશલ્યથી સજ્જ કરવા પડશે.
