તાજેતરમાં ફાટી નીકળેલા ઈરાન યુદ્ધ અને તેના પરિણામે હોર્મુઝની ખાડીમાં જહાજોની અવરજવરને થયેલા નુકસાનને કારણે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા સામે મોટો પડકાર ઊભો થયો છે. દેશના સૌથી મોટા એલએનજી (LNG) સપ્લાયર ગણાતા કતારમાંથી આયાત લગભગ ઠપ થઈ જતાં ભારતીય ખરીદદારોએ ભવિષ્યના જોખમોને ટાળવા માટે લાંબા ગાળાના કરારોમાં ફેરફાર કરવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. ગુજરાત એનર્જી લિમિટેડે તાજેતરમાં જ યુએઈની એડનોક (ADNOC) સાથે આગામી ૨૦૨૮થી શરૂ થતા દસ વર્ષ માટે ૪ મિલિયન ટન એલએનજી મેળવવાનો કરાર કર્યો છે. આ ઉપરાંત, પેટ્રોનેટ એલએનજી પણ કતારએનર્જી સાથેના ૨૦ વર્ષના રિન્યૂ કરારમાં અમેરિકામાં ઉત્પન્ન થતા એલએનજીનો સમાવેશ કરવા માટે વાટાઘાટો કરી રહી છે, જેથી ભવિષ્યમાં પ્રાદેશિક અસ્થિરતા સામે રક્ષણ મેળવી શકાય.
અગાઉના પરંપરાગત કરારો ચોક્કસ ઉત્પાદન સુવિધાઓ સાથે જોડાયેલા હોવાથી ભારત જેવા ખરીદદારો માટે પ્રાદેશિક કટોકટીના સમયે ભારે જોખમ ઊભું થતું હતું. કતારના પ્લાન્ટ પર હુમલાઓ અને શિપિંગમાં અવરોધ બાદ કતાર દ્વારા 'ફોર્સ મેજ્યોર' જાહેર કરાતાં જૂના કરારો હેઠળનો સપ્લાય અટકી ગયો હતો. આ પરિસ્થિતિમાંથી બોધપાઠ લઈને હવે પોર્ટફોલિયો અને ડેસ્ટિનેશન-ફ્લેક્સિબલ કરારો પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. કેપ્લર (Kpler) સંસ્થાના આંકડા મુજબ, તાજેતરના મહિનાઓમાં પોર્ટફોલિયો આધારિત એલએનજી ડિલિવરીમાં ૧૬૧ ટકાનો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જેણે પરંપરાગત સપ્લાય ચેઈન અટકી ગઈ ત્યારે દેશની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી પાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં બદલાતા પ્રવાહો વચ્ચે માત્ર એક જ સ્ત્રોત પર નિર્ભર રહેવું જોખમી સાબિત થઈ રહ્યું છે, તેથી ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો સપ્લાયર્સ અને કોન્ટ્રાક્ટ સ્ટ્રક્ચર બંનેમાં વિવિધતા લાવવા પર ભાર આપી રહ્યા છે. સોર્સ-સ્પેસિફિક કરારો સ્થિરતા પૂરી પાડે છે, જ્યારે પોર્ટફોલિયો ડીલ્સ કોઈપણ એક માર્ગ કે પ્લાન્ટ બંધ થાય ત્યારે વૈશ્વિક નેટવર્ક દ્વારા વૈકલ્પિક કાર્ગો મેળવવાની કાનૂની બાંહેધરી આપે છે. ભારત સરકાર અને અગ્રણી ઊર્જા કંપનીઓ આ વૈશ્વિક પરિવર્તનને અપનાવીને ભવિષ્યની કોઈપણ કટોકટી સામે દેશના ઉદ્યોગો અને અર્થવ્યવસ્થાને સુરક્ષિત કરવા માટે સક્રિયપણે નવી વ્યાપારી ભાગીદારીઓ રચી રહી છે.
