હિન્દુ ધર્મમાં કાળી ચૌદશ અને દિવાળીના તહેવારોનું આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ મોટું મહાત્મ્ય રહેલું છે. આ પર્વ દરમિયાન અશુભ નિવારણ, નકારાત્મક ઊર્જા દૂર કરવા અને પિતૃઓની તૃપ્તિ માટે વિવિધ પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવતી હોય છે. ભરૂચ જિલ્લાના ઔદ્યોગિક નગર ગણાતા અંકલેશ્વરમાં આવેલું સુપ્રસિદ્ધ માંડવ્યેશ્વર મહાદેવ મંદિર આ સંદર્ભમાં સમગ્ર પંથકમાં એક વિશેષ આસ્થાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. અહીં કાળી ચૌદશના દિવસે ભોલેનાથની આરાધનાની સાથે એક એવી અદ્ભુત પરંપરા નિભાવવામાં આવે છે, જે ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસી સ્થિત જગવિખ્યાત કાશી વિશ્વનાથ મંદિરની યાદ અપાવે છે.
પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, દેશભરમાં વારાણસીના કાશી વિશ્વનાથ મંદિર સિવાય માત્ર ગુજરાતના અંકલેશ્વરના આ જ માંડવ્યેશ્વર મહાદેવ મંદિરે કાળી ચૌદશના દિવસે ભગવાન શિવને વિશેષરૂપે ભાતના પિંડ અર્પણ કરવાની પરંપરા છે. સામાન્ય રીતે ભોલેનાથને જળ, દૂધ, બિલ્વપત્ર અને વિવિધ પ્રકારના ફળ-ફૂલ તથા મિઠાઈઓનો ભોગ ધરાવવામાં આવતો હોય છે, પરંતુ આજના દિવસે થતી આ વિધિ તદ્દન અલગ છે. આ વિધિ અંતર્ગત ભોલેનાથને અન્નકૂટની સાથેસાથે વિશેષરૂપે ભાતના પિંડ ચઢાવવામાં આવે છે, જે આ મંદિરની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વિશેષતા દર્શાવે છે.
આ અનોખી ધાર્મિક વિધિ પાછળ એવી પ્રબળ માન્યતા છે કે કાળી ચૌદશના દિવસે પિતૃઓની શાંતિ અને મોક્ષ અર્થે મહાદેવને ભાતના પિંડ અર્પણ કરવાથી પરિવારને પિતૃ દોષમાંથી મુક્તિ મળે છે. આ વિધિથી પરિવારના મૃતકોના આત્માને શાંતિ અને સદ્ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે તેવી શ્રદ્ધા અંકલેશ્વર અને આસપાસના વિસ્તારોના લોકોમાં વણાયેલી છે. આ કાશી જેવી દિવ્ય પરંપરાના સાક્ષી બનવા અને પોતાના પિતૃઓની સ્મૃતિમાં પ્રાર્થના કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં ભાવિક ભક્તો માંડવ્યેશ્વર મહાદેવ મંદિર ખાતે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા અને શ્રદ્ધાપૂર્વક દર્શન કરીને ધન્યતા અનુભવી હતી.
