મનુષ્ય પોતાના સમગ્ર આયુષ્યનો આશરે ત્રીજો ભાગ નિદ્રામાં વિતાવે છે. તેથી જ ભારતીય પ્રાચીન વાસ્તુશાસ્ત્રમાં ઊંઘવાની દિશા અને પદ્ધતિને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી છે. જો વ્યક્તિ સવારે ઊઠ્યા પછી પણ શરીરમાં અતિશય થાક, આળસ કે માનસિક અશાંતિ અનુભવતી હોય, તો તેનું મુખ્ય કારણ ઊંઘવાની ખોટી દિશા હોઈ શકે છે. અયોગ્ય દિશામાં માથું રાખીને સૂવાથી નિદ્રામાં વારંવાર ખલેલ પહોંચે છે, જ્યારે નિયમાનુસાર યોગ્ય દિશા પસંદ કરવાથી ઊંડી ઊંઘની સાથે ઘરમાં અને જીવનમાં સકારાત્મક ઊર્જાનો સંચાર થાય છે.
વાસ્તુશાસ્ત્રના સિદ્ધાંતો મુજબ ઊંઘતી વખતે માથું દક્ષિણ દિશા તરફ રાખવું સર્વોત્તમ અને સૌથી વધુ શુભ ગણાય છે. દક્ષિણ દિશામાં શિર રાખીને સૂવાથી શરીરને પૂર્ણ વિશ્રામ મળે છે, માનસિક શાંતિ જળવાઈ રહે છે અને ગાઢ નિદ્રા પ્રાપ્ત થાય છે. જો શયનખંડમાં દક્ષિણ દિશા અનુકૂળ ન હોય તો પૂર્વ દિશા બીજો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. પૂર્વ દિશા જ્ઞાન, એકાગ્રતા અને સકારાત્મકતા સાથે જોડાયેલી હોવાથી વિદ્યાર્થીઓ તથા અભ્યાસ કરતા બાળકો માટે વિશેષ લાભદાયી છે. તેનાથી વિપરીત, ઉત્તર દિશા તરફ ક્યારેય માથું રાખવું જોઈએ નહીં. પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રના પ્રભાવને લીધે ઉત્તર તરફ માથું રાખવાથી મગજ અને રક્ત પરિભ્રમણ પર ખરાબ અસર પડે છે, જેનાથી માથાનો દુખાવો અને તણાવ સર્જાય છે.
આ ઉપરાંત, ઊંઘતી વખતે પગ ઉત્તર અથવા પશ્ચિમ દિશા તરફ રહે તે રીતે પથારી ગોઠવવી હિતાવહ છે, જેથી શરીરમાં ઊર્જાનો પ્રવાહ સંતુલિત રહે. પલંગનું સિરાનું હંમેશાં કોઈ મજબૂત દીવાલ સાથે જોડાયેલું હોવું જોઈએ, જેનાથી મનમાં સુરક્ષાની ભાવના રહે છે અને મન સ્થિર બને છે. વગર સપોર્ટે કે નીચું માથું રાખીને સૂવાનું ટાળવું જોઈએ. સાચી દિશામાં લેવાયેલી શાંત નિદ્રાથી હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે, પાચનક્રિયામાં સુધારો થાય છે અને વ્યક્તિ દિવસભર સ્ફૂર્તિ અનુભવે છે.
આ તમામ નિયમો પરંપરાગત વાસ્તુ સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. દરેક વ્યક્તિ પોતાના ઘર અને ઓરડાની રચના મુજબ પલંગની ગોઠવણમાં જરૂરી અને અનુકૂળ ફેરફાર કરી શકે છે. જો રૂમમાં જગ્યાનો અભાવ હોય, તો પણ દક્ષિણ અથવા પૂર્વ દિશામાંથી કોઈ એક દિશા પસંદ કરવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. ખોટી દિશામાં સૂવાની આદત સુધારીને સાચી દિશા અપનાવવાથી શારીરિક સ્વાસ્થ્ય, માનસિક શાંતિ અને કાર્યક્ષમતામાં ચોક્કસપણે મોટો સુધારો જોવા મળે છે.
