આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન અને ઈન્ટરનેટનું વળગણ લોકોના દૈનિક જીવનને ગંભીર રીતે પ્રભાવિત કરી રહ્યું છે. દેશમાં અંદાજે ૬૬.૪૯ કરોડથી વધુ લોકો નિયમિતપણે ઓનલાઈન વીડિયો જોઈ રહ્યા છે, જે કુલ વસ્તીના લગભગ ૪૫ ટકા જેટલા થાય છે. આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતીયો દરરોજ આશરે ૧૪૧ કરોડ કલાક જેટલો વિશાળ સમય ટૂંકા વીડિયો, રીલ્સ અને વિવિધ સ્ટ્રીમિંગ પ્લેટફોર્મ પાછળ વિતાવી રહ્યા છે. દેશનો સરેરાશ દર્શક અઠવાડિયે અંદાજે ૧૫ કલાક સ્ક્રીન સામે વિતાવે છે. થોડી સેકન્ડોના મનોરંજનથી શરૂ થતું અનંત સ્ક્રોલિંગ હવે ગંભીર આદતમાં ફેરવાઈ ચૂક્યું છે, જ્યાં સામાન્ય જનતા પોતાના કિંમતી સમય અને ધ્યાનને ગુમાવી રહી છે.
આ આદત હવે માત્ર સામાન્ય વિનોદ સુધી સીમિત ન રહેતા માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર વ્યસનનું રૂપ ધારણ કરી રહી છે. તબીબી અને મનોવૈજ્ઞાનિક સંશોધનોમાં સામે આવ્યું છે કે સતત નાના વીડિયો જોવાથી વ્યક્તિની એકાગ્રતા ક્ષમતા ઘટે છે અને આત્મ-નિયંત્રણ નબળું પડે છે. મોડી રાત સુધી ચાલતા સ્ક્રોલિંગને કારણે ઊંઘનું ચક્ર ખોરવાય છે, જેના લીધે માનસિક તાણ અને અશાંતિમાં સતત વધારો થાય છે. ખાસ કરીને યુવા પેઢી આ ડિજિટલ વ્યસનનો સૌથી મોટો ભોગ બની રહી છે, જે તેમના અભ્યાસ, કારકિર્દી અને પારિવારિક જીવન પર ખૂબ માઠી અસરો પહોંચાડી રહી છે.
બીજી તરફ, આ સમગ્ર ગતિવિધિ પાછળ સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓનો મોટો આર્થિક કારોબાર ચાલી રહ્યો છે. વપરાશકર્તા જેટલો વધુ સમય સ્ક્રીન પર વિતાવે છે, તેટલો જ ડિજિટલ જાહેરાતોનો વેપાર વધે છે. વીડિયો પાછળ ખર્ચાતા આ ૧૪૧ કરોડ કલાકોને જો સામાન્ય કાર્યદિવસમાં ગણવામાં આવે તો તે રોજિંદા ૧૭.૬ કરોડ કામકાજના દિવસો સમાન છે. તેની સંભવિત આર્થિક કિંમત વાર્ષિક આશરે ૨૯.૧ લાખ કરોડ રૂપિયા જેટલી આંકવામાં આવી રહી છે. સમય અને માનસિક ઉર્જાનું આ વિશાળ નુકસાન દેશની ઉત્પાદકતાને નબળી પાડી રહ્યું છે, જેના કારણે સમયસર જાગૃત થઈને ડિજિટલ સંતુલન જાળવવું અનિવાર્ય બન્યું છે.
