સિક્કિમની પૂર્વ સરહદે ભારત-ચીન બોર્ડર નજીક આવેલા ૧૩,૫૦૦ ફૂટની ઊંચાઈ પરના દૂરસ્થ ગામ ગ્નાથાંગ ખાતે તાજેતરમાં રાજ્યના પ્રથમ 'યાક ફેસ્ટિવલ'નું ઐતિહાસિક આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ મહાસંમેલનમાં સિક્કિમ ઉપરાંત અરુણાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખ જેવા હિમાલયી ક્ષેત્રોના માલધારીઓ અને પશુપાલકોએ ઉત્સાહભેર ભાગ લીધો હતો. આ ઉત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત યાક ઉછેર સામે ઊભા થયેલા પડકારો, બદલાતી આબોહવા, ઘટતા જતા ઘાસિયા મેદાનો અને યુવા પેઢીનો ઘટતો રસ જેવા ગંભીર વિષયો પર ચર્ચા કરવાનો હતો. આશરે ૪૦૦ થી ૫૦૦ યાકને આ ઉત્સવમાં લાવવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં યાક આધારિત ઉત્પાદનો અને પરંપરાગત પ્રથાઓના પ્રદર્શન માટે ખાસ સ્ટોલ પણ ઊભા કરવામાં આવ્યા હતા.
કેન્દ્ર સરકારના 'વાઇબ્રન્ટ વિલેજ પ્રોગ્રામ' અંતર્ગત સરહદી વિસ્તારોમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ વેગવંતી બનાવવા અને માળખાકીય સુવિધાઓ વિકસાવવાના ભાગરૂપે આ સ્થળની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ વ્યૂહાત્મક સરહદી ગામોમાંથી લોકોનું શહેરો તરફ પલાયન અટકાવવા અને સ્થાનિક સ્તરે જ રોજગારીની તકો ઊભી કરવાનો સરકારનો મુખ્ય હેતુ છે. યાક ફેસ્ટિવલ જેવા સાંસ્કૃતિક આયોજનો દ્વારા પર્યટનને વેગ મળે છે અને યાકનું દૂધ, ડેરી પ્રોડક્ટ્સ તથા ઊન જેવા સ્થાનિક ઉત્પાદનોના માર્કેટિંગથી પશુપાલક પરિવારોની આવકમાં મોટો વધારો થવાની અપેક્ષા છે. પાંચ પેઢીથી યાક ઉછેરતા સ્થાનિક પશુપાલકોએ આ સરકારી પહેલને આવકારી હતી, જોકે તેમણે અણધાર્યા હિમવર્ષા અને અનિયમિત વરસાદને કારણે ઊભા થતા મુશ્કેલ પ્રવાસીય ચક્ર વિશે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
આ સમ્મેલન દરમિયાન નિષ્ણાતો અને પશુપાલક સંગઠનોએ હિમાલયી રાજ્યો વચ્ચે પરસ્પર સહકાર અને સંકલિત પ્રયાસોની અનિવાર્યતા પર ભાર મૂક્યો હતો. સિક્કિમ, અરુણાચલ પ્રદેશ, હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખ ઉપરાંત નેપાળ અને ભૂતાનને સાંકળીને એક વ્યાપક 'હિમાલયન યાક ફેડરેશન' બનાવવાનો પ્રસ્તાવ પણ રજૂ કરાયો હતો જેથી જ્ઞાનનું આદાન-પ્રદાન થઈ શકે. પશુપાલન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં કુદરતી ઘાસિયા મેદાનોમાં આશરે ૪૦ ટકા જેટલો ઘટાડો થયો છે અને શિક્ષણના વ્યાપને કારણે યુવા પેઢી અન્ય વ્યવસાયો તરફ વળી રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, બહેતર ઘાસિયા મેદાનોનું સંચાલન અને યાક આધારિત ઉત્પાદનોના મૂલ્યવર્ધન દ્વારા આ વ્યવસાયને આર્થિક રીતે સધ્ધર બનાવીને જ નવી પેઢીને આ પરંપરાગત વારસા તરફ આકર્ષિત કરી શકાશે.
