સ્ટોકહોમ સ્થિત વિશ્વવિખ્યાત કેરોલિન્સ્કા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ખાતે ચાલુ વર્ષના નોબેલ સપ્તાહનો ભવ્ય પ્રારંભ થયો છે, જેમાં ચિકિત્સા વિજ્ઞાન ક્ષેત્રના સર્વોચ્ચ નોબેલ પુરસ્કારની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી છે. માનવ મગજના વ્યક્તિગત ચેતાકોષોની સક્રિયતાને પ્રકાશના માધ્યમથી ચાલુ કે બંધ કરવાની અદભુત પદ્ધતિ વિકસાવવા બદલ ત્રણ ખ્યાતનામ વૈજ્ઞાનિકો કાર્લ ડીસેરોથ, પીટર હેગેમેન અને જ્યોર્ગ નાગેલને સંયુક્ત રીતે આ પ્રતિષ્ઠિત સન્માન માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. અમેરિકાની સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના પ્રાધ્યાપક ડીસેરોથ તથા જર્મનીની હમ્બોલ્ટ યુનિવર્સિટીના હેગેમેન અને વુર્ઝબર્ગ યુનિવર્સિટીના નાગેલના આ સંયુક્ત પ્રદાનથી તબીબી વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે ઉત્સાહનો માહોલ છે.
આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોએ પ્રકાશ-સંચાલિત આયન ચેનલ્સ અને 'ઓપ્ટોજીનેટિક્સ' પદ્ધતિ પર વર્ષો સુધી સઘન સંશોધન કર્યું છે. આ ક્રાંતિકારી તકનીક દ્વારા મગજના અત્યંત જટિલ પરિપથોને પ્રકાશની કિરણો વડે નિયંત્રિત કરી શકાય છે, જે ચેતા વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં એક નવા યુગની શરૂઆત સમાન છે. નોબેલ સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર, હાલ વિશ્વભરની અત્યાધુનિક પ્રયોગશાળાઓમાં મગજના વણઉકેલાયેલા રહસ્યો ખોલવા માટે આ પદ્ધતિ પાયારૂપ બની ગઈ છે. માનવીય વર્તન અને મગજ સંબંધિત વિવિધ ગંભીર રોગો પાછળના કારણો જાણવામાં આ સંશોધન દિશાસૂચક સાબિત થઈ રહ્યું છે.
આ અભૂતપૂર્વ સંશોધનની પૃષ્ઠભૂમિ પણ અત્યંત રસપ્રદ છે. પીટર હેગેમેને સૌપ્રથમ અભ્યાસ કર્યો હતો કે એકકોષીય લીલી શેવાળ પ્રકાશની દિશામાં કેવી રીતે ગતિ કરે છે. ત્યારબાદ હેગેમેન અને જ્યોર્ગ નાગેલે સાથે મળીને એક વિશિષ્ટ પ્રોટીન શોધી કાઢ્યું, જેના પર વાદળી પ્રકાશ પડતાં જ તે એક ચેનલ ખોલીને વિદ્યુત આવેગ ઉત્પન્ન કરે છે. આ પ્રોટીનને અન્ય કોષોમાં દાખલ કરવાથી તે કોષો પણ પ્રકાશ પ્રત્યે સંવેદનશીલ બની જાય છે. ત્યારબાદ કાર્લ ડીસેરોથે આ પ્રોટીનનું સંચાલન કરતા જનીનનો ઉપયોગ કરીને જીવંત ઉંદરોના મગજના ચેતાકોષોમાં પ્રકાશથી નિયંત્રિત થતી સ્વિચ બનાવવામાં સફળતા મેળવી હતી.
નોબેલ એસેમ્બલીએ ત્રણેય મહાનુભાવોની કામગીરીની મુક્તકંઠે પ્રશંસા કરતા જણાવ્યું છે કે આ પદ્ધતિથી ભવિષ્યમાં ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાઓ અને માનસિક બીમારીઓના ચોક્કસ ઉપચાર શોધવામાં વૈશ્વિક તબીબી જગતને અભૂતપૂર્વ મદદ મળશે. નોબેલ સમિતિના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ ટેલિફોન દ્વારા ત્રણેય વિજેતા વૈજ્ઞાનિકોનો સંપર્ક સાધીને તેમને આ ગૌરવશાળી સન્માન બદલ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા.
