હિન્દુ સનાતન પરંપરામાં પિતૃપક્ષનું અનેરું આધ્યાત્મિક મહત્વ રહેલું છે. આ પવિત્ર દિવસો દરમિયાન પૂર્વજો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન જેવી વિધિઓ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર શ્રાદ્ધ કર્મ પૂર્ણ થયા બાદ કાગડાને ભોજન કરાવવાની સદીઓ જૂની પરંપરા છે. શાસ્ત્રોમાં કાગડાને પિતૃઓનો સંદેશવાહક માનવામાં આવ્યો છે, જેથી એવી લોકશ્રદ્ધા પ્રવર્તે છે કે કાગડા દ્વારા ગ્રહણ કરાયેલું અન્ન સીધું પિતૃઓ સુધી પહોંચે છે. જોકે, આજના સમયમાં ખાસ કરીને શહેરી વિસ્તારોમાં શ્રાદ્ધ સમયે કાગડો ન મળવાની કે ભોજન ન સ્વીકારવાની સમસ્યા સામાન્ય બની ગઈ છે, જેને લીધે શ્રદ્ધાળુઓ ઘણીવાર અવઢવમાં મુકાઈ જાય છે.
શાસ્ત્રોક્ત વિધાનો અનુસાર જો શ્રાદ્ધના દિવસે કાગડો ન દેખાય તો જરાય ચિંતા કરવાની કે શ્રાદ્ધ અધૂરું રહી ગયું હોવાનું માનવાની જરૂર નથી. ધર્મગ્રંથોમાં 'પંચબલી' વિધાનનું વિશેષ મહત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ પંચબલી અંતર્ગત દેવતાઓ, ગાય, શ્વાન, કાગડો અને કીડીઓ માટે ભોજનનો નિશ્ચિત ભાગ અલગ કાઢવામાં આવે છે. તેથી, જો કાગડો ઉપલબ્ધ ન થાય તો તેના ભાગનું ભોજન ગાય અથવા કૂતરાને પ્રેમપૂર્વક અર્પણ કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત અન્નનો કેટલોક ભાગ કીડીઓ કે અન્ય નાના જીવજંતુઓ માટે વૃક્ષના મૂળ પાસે અથવા ખુલ્લી જગ્યામાં મૂકવાનો પણ શાસ્ત્રોમાં સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે. જીવદયા અને સર્વ જીવો પ્રત્યે સમર્પણભાવ જ આ વિધિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
આ સાથે જ શ્રાદ્ધ કર્મમાં બ્રાહ્મણ ભોજન અને દક્ષિણાને સર્વોચ્ચ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. પુરાણો અનુસાર શ્રદ્ધા અને વિધિપૂર્વક બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવી સંતુષ્ટ કરવાથી તેમજ ગાયને ગોગ્રાસ આપવાથી શ્રાદ્ધનું સંપૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી માત્ર કાગડાની ગેરહાજરીને કારણે કર્મ અધૂરું રહેતું નથી. મનમાં કોઈપણ શંકા રાખ્યા વિના પંચબલીના અન્ય જીવોની તૃપ્તિ કરી, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી અને પિતૃઓનું સ્મરણ કરવાથી પિતૃદોષનું નિવારણ થાય છે અને પિતૃઓ પ્રસન્ન થઈને કુટુંબને સુખ, શાંતિ તેમજ સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપે છે.
