સનાતન હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશી વ્રતનું વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્વ રહેલું છે. વર્ષ ૨૦૨૬ના ઓક્ટોબર મહિનામાં આસો માસ દરમિયાન બે મહત્વપૂર્ણ એકાદશીઓ ઉજવવામાં આવશે. આસો માસના કૃષ્ણ પક્ષમાં આવતી 'ઇન્દિરા એકાદશી' ૬ ઓક્ટોબરના રોજ અને શુક્લ પક્ષમાં આવતી 'પાપાંકુશા એકાદશી' ૨૨ ઓક્ટોબરના રોજ શ્રદ્ધાપૂર્વક મનાવવામાં આવશે. ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુની આરાધના અને પિતૃઓના કલ્યાણ માટે આ બંને તિથિઓ અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાળુઓ માટે આ બંને વ્રત ઉપવાસ, દાન-પુણ્ય અને આધ્યાત્મિક સાધના માટે ઉત્તમ અવસર પૂરો પાડે છે.
૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ આવતી ઇન્દિરા એકાદશી પિતૃપક્ષ એટલે કે શ્રાદ્ધ પક્ષ દરમિયાન આવે છે, જેથી તેનું ધાર્મિક મહત્વ અનેક ગણું વધી જાય છે. શાસ્ત્રોક્ત માન્યતા અનુસાર, જે વ્યક્તિ વિધિવિધાન સાથે આ વ્રત રાખી ભગવાન વિષ્ણુ અને પિતૃઓની પૂજા-અર્ચના કરે છે, તેમના પિતૃઓને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે અને તમામ કષ્ટોમાંથી મુક્તિ મળે છે. પિતૃદોષથી મુક્તિ મેળવવા માટે આ એકાદશીનું વ્રત સર્વોત્તમ ગણાય છે. વ્રતીઓએ તિથિ અનુસાર બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સ્નાન કરી, વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામનો પાઠ કરવો જોઈએ અને બીજા દિવસે નિર્ધારિત શુભ મુહૂર્તમાં નિયમપૂર્વક પારણાં કરવા જરૂરી છે.
ત્યારબાદ ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ ઉજવાતી પાપાંકુશા એકાદશી મનુષ્યના સમસ્ત પાપોનો નાશ કરનારી માનવામાં આવે છે. નવરાત્રિ અને વિજયાદશમી પછી આવતી આ એકાદશી ભગવાન પદ્મનાભની પૂજા માટે સમર્પિત છે. પુરાણો અનુસાર આ વ્રતના પ્રભાવથી અજાણતા થયેલા પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને જીવનમાં સુખ-શાંતિ તથા મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ દિવસે વ્રત રાખનારા ભક્તોએ રાત્રિ જાગરણ કરી ભજન-કીર્તન કરવું જોઈએ તથા પારણાં સમયે જરૂરિયાતમંદોને ભોજન કરાવી યથાશક્તિ દાન-દક્ષિણા આપવી જોઈએ.
આ બંને એકાદશી દરમિયાન વ્રતના નિયમોનું પાલન કરવું અત્યંત અનિવાર્ય છે. વ્રત દરમિયાન સાત્વિક આહાર, મનોનિગ્રહ, ઈશ્વરનું સ્મરણ અને સદાચાર જાળવવો આવશ્યક છે. શાસ્ત્રોક્ત વિધિ મુજબ શુભ મુહૂર્તમાં પારણાં કરવાથી જ વ્રતનું પૂર્ણ ફળ મળે છે. આસો માસની આ બંને પવિત્ર તિથિઓ જીવનમાં સકારાત્મક ઊર્જા, આત્મશાંતિ અને પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિ લાવવા માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થાય છે.
