બેંકમાંથી લોન લેવાની વાત આવે ત્યારે આપણે બધા ગણતરી કરવા બેસી જઈએ છીએ કે માસિક હપ્તો એટલે કે EMI કેટલો આવશે. લોનના વ્યાજદર વધે ત્યારે તો બેંકો તરત જ આપણા માથે બોજ વધારી દે છે, પણ જ્યારે રિઝર્વ બેંક એટલે કે RBI વ્યાજદર ઘટાડે ત્યારે એનો લાભ આપણને પૂરેપૂરો મળતો નથી. આરબીઆઈના એક તાજેતરના અભ્યાસમાં આ વાત સામે આવી છે કે બેંકો વ્યાજ વધારવામાં જેટલી આગળ હોય છે, એટલી જ પાછળ વ્યાજ ઘટાડવામાં હોય છે. આ રિપોર્ટ મુજબ બેંકોએ રેપો રેટમાં થયેલા વધારાનો 76.4% જેટલો હિસ્સો ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડ્યો હતો, પરંતુ જ્યારે વ્યાજદર ઘટાડવાની વાત આવી ત્યારે માત્ર 64% ફાયદો જ લોન લેનારાઓને આપવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે પણ બજારમાં મોંઘવારી કે ટાઈટનિંગનો સમય હોય છે, ત્યારે લોનના વ્યાજદરમાં આગઝરતી તેજી જોવા મળે છે, જ્યારે વ્યાજ ઘટવાના સમયમાં રાહત બહુ જ ઓછી મળે છે. વ્યાજદરોના આ ખેલની સીધી અસર નાના ધંધાર્થીઓ અને એમએસએમઈ સેક્ટર પર પડે છે, જેઓ બિઝનેસ માટે લોન લેતા હોય છે.
આજના આર્થિક માહોલમાં જ્યારે દરેક વ્યક્તિ પોતાના નાણાકીય આયોજનમાં વ્યસ્ત છે, ત્યારે આવા સવાલો સ્વાભાવિક છે કે લોનનો માસિક હપ્તો કેટલો આવશે? મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં SIP દ્વારા કરવામાં આવેલા રોકાણ પર કેટલું રિટર્ન મળી શકે છે? PPF એટલે કે પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડમાં મેચ્યોરિટી વખતે કેટલા રૂપિયા હાથમાં આવશે અને કેટલું વ્યાજ મળશે? બેંકની FD એટલે કે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટમાં જમા રકમ પર કેટલું વળતર મળશે? આ ઉપરાંત NPS એટલે કે નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમમાં રિટાયરમેન્ટ પછી કેટલું પેન્શન અને ફંડ ભેગું થશે? આ બધાની ગણતરી કરવા માટે આજકાલ ફાઈનાન્સિયલ કેલ્ક્યુલેટર અને સ્પેશિયલ કેલ્ક્યુલેટર્સ બહુ કામ આવે છે. ખાસ કરીને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કેલ્ક્યુલેટર રોકાણકારોને ભવિષ્યમાં તેમના રોકાણની સાચી કિંમત અને અંદાજ મેળવવામાં મોટી મદદ કરે છે, જેથી ગ્રાહકો આર્થિક બાબતોમાં સાચા નિર્ણયો લઈ શકે.
બેંકોની આ નફાકારક નીતિ વચ્ચે સામાન્ય નાગરિકે વધુ સાવચેત રહેવું પડે છે. જ્યારે પણ બેંકમાંથી હોમ લોન, કાર લોન કે પર્સનલ લોન લેવાની હોય, ત્યારે માત્ર વ્યાજદર પર આંખ બંધ કરીને ભરોસો કરવાને બદલે ફાઈનાન્સિયલ પ્લાનિંગ કરવું ખૂબ જરૂરી બની જાય છે. આરબીઆઈના આ અભ્યાસે ફરી એકવાર સાબિત કરી દીધું છે કે નાણાકીય બજારના આ ગણિતમાં આ સામાન્ય માણસ જ હંમેશાં પિસાય છે. તેથી લોન લેતી વખતે કે રોકાણ કરતી વખતે દરેક નંબર્સ અને શરતોને બરાબર ચકાસી લેવી સમજદારી ભરેલું પગલું સાબિત થાય છે.
