શું ભવિષ્યમાં સોનું ખાણોમાંથી કાઢવાને બદલે પ્રયોગશાળામાં તૈયાર થશે? આ એક એવો સવાલ છે જેણે હાલમાં વૈશ્વિક બજારમાં મોટી ચર્ચા જગાવી છે. અમેરિકાની એક અદ્યતન કંપનીએ દાવો કર્યો છે કે તેણે ન્યુક્લિયર ફ્યુઝન પ્રક્રિયા દરમિયાન નીકળતા ન્યુટ્રોનની મદદથી પારાને સ્થિર સોનામાં પરિવર્તિત કરી દીધો છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, આ પદ્ધતિ દ્વારા ભવિષ્યમાં ટનબંધ સોનાનું ઉત્પાદન કરવાનું શક્ય બની શકે છે. આ ચોંકાવનારા પ્રયોગે સોનાની સપ્લાય અને તેના ભવિષ્યને લઈને અનેક મોટા સવાલો ઊભા કરી દીધા છે. જો કે, આ તકનીક હજુ તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે અને તેની સ્વતંત્ર ચકાસણી હજુ બાકી છે.
કંપનીના સંશોધન મોડેલ મુજબ, આ પ્રક્રિયામાં ફ્યુઝન રિએક્ટરથી ઉત્પન્ન થતી ઉચ્ચ ઊર્જાવાળા ન્યુટ્રોનનો ઉપયોગ કરીને પારાના ચોક્કસ આઈસોટોપને બદલવામાં આવે છે, જે બાદમાં રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય થઈને સ્થિર સોનામાં રૂપાંતરિત થાય છે. આ પદ્ધતિથી વાર્ષિક બે થી પાંચ ટન સોનું ઉત્પન્ન કરવાનો અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. પરંતુ, આ સોનું બનતાની સાથે જ તરત બજારમાં વેચી શકાશે નહીં. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કેટલાક રેડિયોએક્ટિવ તત્વો પણ ઉત્પન્ન થતા હોવાથી, તેને સુરક્ષિત મર્યાદામાં લાવવા માટે લગભગ દસથી સત્તર વર્ષ સુધીના સંગ્રહ અને કડક તપાસની જરૂર પડી શકે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ખાણોમાંથી દર વર્ષે હજારો ટન સોનાનું ઉત્પાદન થાય છે, તેની સામે આ પ્રયોગશાળા આધારિત ઉત્પાદન ખૂબ જ નાનું છે. આ કારણોસર, હાલના તબક્કે સોનાના બજારભાવમાં કોઈ મોટો ઘટાડો થવાની શક્યતા નહિવત છે. ભલે ઇતિહાસમાં એલ્યુમિનિયમ અને લેબમાં બનેલા હીરા જેવા ઉદાહરણોએ બજારના સમીકરણો બદલ્યા હોય, પરંતુ સોનાના કિસ્સામાં પરમાણુ કેન્દ્ર બદલવા માટે અત્યંત જટિલ અને ખર્ચાળ ફ્યુઝન તકનીક આવશ્યક છે. આમ છતાં, ભવિષ્યમાં વિજ્ઞાનની આ પ્રગતિ કિંમતી ધાતુઓના બજાર પર કેવી અસર કરશે તે તો આવનારો સમય જ નક્કી કરશે.
