વૈજ્ઞાનિક ક્ષેત્રે ભારત અને અમેરિકાના સંયુક્ત ઉપક્રમે તૈયાર કરવામાં આવેલા રૂપિયા અગિયાર હજાર કરોડથી વધુની માતબર કિંમતના અત્યાધુનિક ઉપગ્રહે નેપાળમાં ત્રાટકેલી કુદરતી આપત્તિની આગોતરી માહિતી આપી દીધી હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. પૃથ્વી પર નજર રાખતી આ અદભુત અવકાશી પ્રણાલી દર બાર દિવસે નિયમિતપણે મહત્વપૂર્ણ ડેટા અને તસવીરો પૃથ્વી પર મોકલી રહી હતી. આ ડેટામાં સંભવિત ખતરાના સ્પષ્ટ સંકેતો મોજુદ હતા, જે કુદરતી પ્રકોપ સામે માનવજાતને સમયસર બચાવી શક્યા હોત.
આ ગંભીર મામલામાં અસલી અને વણઉકેલાયેલું રહસ્ય એ છે કે જ્યારે ઉપગ્રહ દ્વારા મોકલવામાં આવતી આ કિંમતી માહિતી સતત પ્રાપ્ત થઈ રહી હતી, ત્યારે જવાબદાર તંત્ર કે અધિકારીઓમાંથી કોઈએ પણ આ ડેટાનું ગંભીરતાથી વિશ્લેષણ કે નિરીક્ષણ કર્યું નહોતું. વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણોએ પોતાનું કામ પૂરતી ચોકસાઈ સાથે કર્યું હતું, પરંતુ માનવીય ઉદાસીનતા અને સંકલનના અભાવના કારણે સમયસર કોઈ પગલાં લેવામાં આવ્યા નહોતા. પરિણામે, વિનાશક આપત્તિ અચાનક ત્રાટકી હોય તે રીતે ભારે જાનમાલનું નુકસાન વેઠવાનો વારો આવ્યો હતો.
આ ઘટનાએ વૈશ્વિક સ્તરે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને ડેટા મોનિટરિંગની પદ્ધતિઓ સામે મોટા સવાલો ખડા કર્યા છે. અદભુત ટેકનોલોજી અને કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે તૈયાર થતી અવકાશી પ્રણાલીઓ માત્ર કાગળ પર કે ડેટાબેઝમાં પડી રહે તેના બદલે જમીની સ્તરે લોકોના રક્ષણ માટે ઉપયોગી સાબિત થાય તે અત્યંત અનિવાર્ય છે. ભવિષ્યમાં આવી માનવીય ભૂલોનું પુનरावर्तन ન થાય અને ઉપગ્રહો દ્વારા મળતી ચેતવણીઓને તાત્કાલિક ધોરણે અમલમાં મૂકવામાં આવે તે માટે તમામ દેશે ગંભીરતાથી આત્મમંથન કરવાની જરૂર છે.
