પાનખર ઋતુના આગમન સાથે જ પ્રકૃતિ પોતાની સુગંધ દ્વારા વાતાવરણને એક અલગ જ દિવ્ય અનુભૂતિ કરાવે છે. ખાસ કરીને સાંજના સમયે હવામાં પ્રસરેલી શીતળતા અને ફુલોની મહેક મનને પ્રફુલ્લિત કરી દે છે. આ સમય દરમિયાન શેરીઓમાં અને બગીચાઓમાં મહેકતા હરસિંગાર અને સપ્તપર્ણી જેવા વૃક્ષોની સુગંધ માત્ર નાકને જ નહીં પરંતુ સીધી આત્માને સ્પર્શી જાય છે. વર્ષોથી આ સુગંધો આપણી સંસ્કૃતિ, તહેવારો અને ઋતુચક્ર સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી રહી છે, જે આગામી ઉત્સવો અને ખુશીઓના આગમનની પૂર્વભૂમિકા બાંધે છે.
ભારતીય પરંપરામાં ઋતુઓનું પરિવર્તન હંમેશા ખાસ સુગંધો સાથે જોડાયેલું રહ્યું છે. ઉનાળાની ગરમી બાદ મોગરો, બેલ, ચમેલી અને રાત્રે ખીલતા ફૂલો પોતાની માદક સુગંધથી રાત્રિના વાતાવરણને સુખદ બનાવે છે. જ્યારે ઋતુ બદલાય છે ત્યારે કેસરિયા દાંડીવાળા સફેદ શીર્ષક યુક્ત ફૂલો અને વૃક્ષોની સુગંધ પાનખરના આગમનની સાક્ષી પૂરે છે. પ્રાચીન કાળથી મહાકવિ કાલિદાસના સાહિત્યમાં અને રામાયણ જેવા મહાગ્રંથોમાં પણ આ ઋતુગત સુગંધોનું વિશેષ વર્ણન જોવા મળે છે, જે દર્શાવે છે કે આપણી સંસ્કૃતિમાં પ્રકૃતિ અને સુગંધનું કેટલું ઊંડું મહત્ત્વ છે.
ભૂતકાળમાં રાજા-મહારાજાઓ દ્વારા ખાસ ચાંદની રાતોમાં મહેકતા બગીચાઓનું નિર્માણ કરાવવામાં આવતું હતું, જ્યાં રાત્રે ખીલતા છોડ અને લતાઓ વિશિષ્ટ સુગંધ ફેલાવતા હતા. સમય બદલાયો છે અને આધુનિક શહેરીકરણમાં તેવા શાહી બગીચાઓ લુપ્ત થયા છે, છતાં પ્રકૃતિ આજે પણ પોતાની આ પરંપરાગત ભેટ આપવાનું ચૂકતી નથી. કોંક્રીટના જંગલો બની ગયેલા શહેરોમાં પણ જ્યારે મોસમ બદલાય છે, ત્યારે હવામાં ભરાતી આ કુદરતી સુગંધ આપણને આપણા મૂળ અને સંસ્કૃતિ સાથે જોડી રાખે છે. તે જીવનની દોડધામ વચ્ચે પ્રકૃતિ સાથે એકાકાર થવાનો અને ક્ષણભર માટે રોકાઈને જીવી લેવાનો અમૂલ્ય અવસર પૂરો પાડે છે.
