વૈજ્ઞાનિકો અને કૃષિશાસ્ત્રીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં ચોંકાવનારા અને ઉત્સાહવર્ધક પરિણામો સામે આવ્યા છે. ખેતી અને સૌર ઊર્જા ઉત્પાદનને એકસાથે કેવી રીતે આગળ વધારી શકાય તે દિશામાં સંશોધકો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી પ્રયોગો કરી રહ્યા છે. આ પ્રયોગો અંતર્ગત ખેતરોમાં સૌર પેનલની આસપાસ અને તેની નીચે મકાઈ તથા સોયાબીન જેવા મુખ્ય પાકોનું વાવેતર કરવામાં આવ્યું હતું. સતત ચાર વર્ષ સુધી કરવામાં આવેલા આ નિરીક્ષણ બાદ એવું જાણવા મળ્યું છે કે સૌર પેનલના સઘન છાંયાવાળા વિસ્તારમાં ઉગાડવામાં આવેલા મકાઈના પાકમાં ઉત્પાદન માત્ર સાત ટકા જેટલું જ ઓછું થયું છે. આ શોધ દર્શાવે છે કે જમીનનો ઉપયોગ કર્યા વગર એક જ ભૂમિ પરથી અન્ન અને વીજળી બંનેનું ઉત્પાદન શક્ય છે.
આ અનોખા પ્રયોગ પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ તપાસવાનો હતો કે શું ખેતીની જમીન અને સૌર પેનલ એકબીજાના સ્પર્ધક બન્યા વગર સહઅસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે કે નહીં. સંશોધકોએ ખાસ પ્રકારના ફરતા સૂર્ય-ટ્રેકિંગ પેનલનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જે સૂર્યની ગતિ સાથે પોતાની દિશા બદલી શકે છે જેથી પાક પર પડતો છાંયો સતત બદલાતો રહે અને છોડને પૂરતો પ્રકાશ મળી રહે. આ ઉપરાંત, આ સોલાર સ્ટ્રક્ચર એટલા ઊંચા રાખવામાં આવ્યા હતા કે જેથી ખેતરમાં મોટાં ખેતીવાડીનાં યંત્રો સરળતાથી ફરી શકે અને ખેડૂતોને પાક લાદવામાં કે કાપવામાં કોઈ મુશ્કેલી ન પડે. જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ અને સૂર્યપ્રકાશની ઉપલબ્ધતા જેવા પરિબળોનો અભ્યાસ કરીને વૈજ્ઞાનિકોએ એ સાબિત કર્યું કે ૨૦ ટકા જેટલા સૂર્યપ્રકાશના ઘટાડા સામે પાકના ઉત્પાદનમાં નુકસાન માત્ર નામમાત્ર જ થાય છે.
આ સફળ સંશોધને ભવિષ્યના આધુનિક ખેતી મોડેલ માટે નવા દરવાજા ખોલી નાખ્યા છે. જો આ તકનીક મોટા પાયે વ્યાપારી ધોરણે અપનાવવામાં આવે તો ખેડૂતો ખેતીની સાથે સાથે પોતાની જમીન પરથી સ્વચ્છ વીજળી પણ પેદા કરી શકશે. પેનલની ઊંચાઈ અને તેમની વચ્ચેનું અંતર યોગ્ય રીતે ગોઠવવામાં આવે તો અન્ન ઉત્પાદનને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર વીજળી મેળવી શકાય છે. આ અભિગમથી ઉત્પન્ન થતી વીજળીનો ઉપયોગ ખેતરમાં સિંચાઈ માટે પંપ ચલાવવા અને જળ સંચાલન માટે પણ થઈ શકે છે. આગામી સમયમાં આ મોડેલ ખેડૂતો માટે આવકનો એક વધારાનો સ્ત્રોત બની રહેશે અને દેશના કૃષિ ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવશે તેવું નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે.
