ઓડિશાના પશ્ચિમી ક્ષેત્રમાંથી આવતા પ્રતિભાશાળી કવિ હલધર નાગનું જીવન અને તેમનું સાહિત્યિક પ્રદાન આજે સમગ્ર દેશ માટે પ્રેરણારૂપ બન્યું છે. બાળપણમાં જ પિતાનું છત્ર ગુમાવી દેવાના કારણે અને ગરીબી તેમજ પારિવારિક મુશ્કેલીઓને કારણે તેમને માત્ર ત્રીજા ધોરણ પછી જ શાળા છોડવી પડી હતી. આર્થિક ગુજરાન ચલાવવા માટે તેમણે નાની ઉંમરે જ વાસણ ધોવાનું કામ તેમજ એક શાળામાં સોળ વર્ષ સુધી રસોઈયા તરીકે કામ કર્યું હતું. આ કપરા સંજોગો વચ્ચે પણ તેમણે પોતાના સાહિત્યિક શોખને જીવંત રાખ્યો અને કોશલી ભાષામાં લોકસાહિત્ય તથા કાવ્યોનું સર્જન કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.
તેમની કાવ્યયાત્રાનો પ્રારંભ વર્ષ ૧૯૯૦ માં થયો જ્યારે તેમની પ્રથમ કવિતા 'ધૂડો બરગાછ' એટલે કે 'જૂનું વડનું વૃક્ષ' એક સ્થાનિક સામયિકમાં પ્રકાશિત થઈ હતી. આ કવિતાને વાચકો તરફથી અદ્ભુત પ્રતિસાદ મળ્યો, જેનાથી પ્રોત્સાહિત થઈને તેમણે પ્રકૃતિ, સમાજ, ધ religión, અને સામાજિક અન્યાય જેવા ગંભીર વિષયો પર અસંખ્ય કાવ્યો રચ્યા. તેમની કવિતાઓ માત્ર મનોરંજન પૂરતી મર્યાદિત ન હતી પરંતુ તેમાં સામાન્ય લોકોના જીવનની વેદના અને વાસ્તવિકતા સ્પષ્ટપણે છતી થતી હતી. તેમની આ લોકભોગ્ય શૈલીના કારણે જ તેમને 'લોક કવિ રત્ન' તરીકેનું ગૌરવવંતુ બિરુદ પ્રાપ્ત થયું હતું.
સમયની સાથે તેમની પ્રતિભા સીમિત રહી નહીં પરંતુ અકાદમી સ્તરે પણ પહોંચી. યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ તેમના કાવ્યો પર પીએચડી જેવું ઉચ્ચ સંશોધન કાર્ય શરૂ કર્યું અને તેમના સાહિત્યને યુનિવર્સિટીના અભ્યાસક્રમમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું. તેમની આ અનન્ય સેવાઓ અને પ્રાદેશિક ભાષાના વિકાસમાં યોગદાન બદલ ભારત સરકાર દ્વારા તેમને વર્ષ ૨૦૧૬ માં દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન 'પદ્મશ્રી' થી નવાજવામાં આવ્યા. આ ઉપરાંત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા તેમને ભાષા સન્માન પણ એનાયત કરવામાં આવ્યું છે. હલધર નાગની આ પ્રેરણાદાયી ગાથા સાબિત કરે છે કે સાચી પ્રતિભા અને જ્ઞાનને માત્ર ડિગ્રી કે ઔપચારિક શિક્ષણના પ્રમાણપત્રોથી માપી શકાતી નથી.
